’Te lang een oogje toegeknepen’

Huwelijksdwang in Nederland terugdringen is een kwestie van lange adem. Van een brede aanpak waarbij jongeren, hun ouders, familie en sociale gemeenschap, maar ook hulpverleners en leraren worden getraind in bewustwording, zegt Leyla Çinibulak, projectleider en onderzoeker bij Movisie.

Demissionair justitieminister Hirsch Ballin werkt aan wetgeving die het mogelijk maakt bij huwelijksdwang twee jaar celstraf op te leggen in plaats van negen maanden. Maar repressieve maatregelen alleen helpen niet, stelt antropologe Çinibulak. „Ze werken als stok achter de deur, als norm stellend: het mag niet, het is in strijd met de fundamentele vrijheden en rechten in Nederland. Maar dat is niet genoeg.”

Welke jongere wil dat huwelijksdwang leidt tot gevangenisstraf voor hun ouders? Çinibulak: „Jongeren beseffen dat huwelijksdwang vaak voortkomt uit de liefde van ouders, uit bescherming en zorg. Wat goed is bedoeld, pakt niet altijd goed uit.”

De juridische component was precies het zwakke punt aan de pilot die vorig jaar in Rotterdam draaide. Daar was opgevallen dat veel meiden na de vakantie niet op school terugkeerden en leefde het idee dat velen waren achtergelaten in het land van herkomst, vaak gedwongen daar te trouwen. Meiden die dat ook vreesden, konden een verklaring tekenen, zodat scholen, leerplichtambtenaren en hulpverleners bij afwezigheid alarm konden slaan. Dat contract bleek geen juridische grondslag te hebben. Met een verklaring van een jonge vrouw dat ze niet uitgehuwelijkt wil worden, kun je niet iemand uit het land van herkomst terughalen, zo erkende de GGD.

Daarnaast is de methode te rigoureus en soms zelfs gevaarlijk, zegt Çinibulak die de kritiek ook in Engeland bij de Forced Marriage Unit hoorde. Want wat gebeurt er als je ouders erachter komen dat je zo’n contract hebt ondertekend? Wat zijn de risico’s voor jongere broers en zusjes, worden die nog eerder en harder aangepakt?

In de Rotterdamse proef werd duidelijk dat meiden hun handtekening niet zetten uit loyaliteit met hun ouders. Ondanks dwang, of soms zelfs geweld, zegt Çinibulak. „Ouders vrezen de seksualisering van de Nederlandse samenleving: te veel losbandigheid. Ze zitten hier vaak in marginale posities. Ze hebben alleen hun traditie, hun cultuur. En kinderen die ze niet willen verliezen.”

Daarnaast is er de familie-eer, een roddelcultuur en groepsdruk. „Het zou goed zijn als migranten- en vrouwenorganisaties harder aan de slag gaan om ervoor te zorgen dat ouders opgewassen zijn tegen groepsdruk. Ze moeten erop wijzen dat bescherming niet mag overgaan in dwang en geweld. Dat gebroken families of weggelopen dochters een veel grotere schande zijn dan een voor hen misschien ongewenst huwelijk. En dat er voor ouders en kinderen een alternatief is: communiceren.”

De jongeren via websites informeren, hun weerbaarheid vergroten, de ouders voorlichten en alternatieven tonen. Het maakt allemaal deel uit van de nieuwe campagne ’Huwelijksdwang en achterlating’ van het ministerie van justitie.

Çinibulak is blij met de campagne. „In Engeland zijn ze veel verder. Hier is nog te lang uit respect voor al die culturen een oogje toegeknepen.”

Flauwekul, vindt ze. Vooral ook omdat huwelijksdwang absoluut niet alleen ’zo’n moslimprobleem’ is. „Kennis en alertheid voor onvrije partnerkeuze zou standaard in het lespakket van scholen moeten zitten. En nee: niet alleen op zwarte scholen. Huwelijksdwang komt ook in de biblebelt voor. En vergeet al die Nederlandse meisjes niet die niet thuis durven te komen met hun Afghaanse of Marokkaanse vriendje.”