Oudst bekende Nederlandse krant is weer even terug

Hij is veel kleiner dan je verwacht. Een enkel blaadje papier, ongeveer op A4-formaat, vergeeld natuurlijk, aan één kant bedrukt met ’gothische’ letters. De oudste Nederlandse krant, de Courante uyt Italien, Duytslandt & C uit 1618, is door de conservator van de Zweedse Koninklijke Bibliotheek in een geheimzinnig koffertje naar Nederland vervoerd, onder begeleiding van een gespecialiseerd bedrijf.

De conservator pakt het kostbare document uit met witte handschoentjes, zoals het hoort, en plaatst het zorgvuldig op een kussen in een vitrine. Die staat een beetje weggestopt in een hoekje van de tentoonstellingsruimte van de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag. Maar hij is gewoon te bezichtigen, zeven dagen per week, vrij toegankelijk voor elke passant. Als de glazen kap veilig over de bijna vier eeuwen oude krant staat, mag iedereen zich eroverheen buigen en de zeventiende-eeuwse drukletters proberen te lezen. Dat is nog niet gemakkelijk. Naast de krant is een transcriptie van de tekst te zien in een meer gangbare drukletter.

Het aantal wetenschappers, studenten of gewoon geïnteresseerden dat naar een bibliotheek of archief gaat om daar een historische krant te bekijken, is natuurlijk zeer beperkt. Laat staan onderzoekers die naar de British Library of de Vaticaanse archieven afreizen, die óók veel Nederlandse kranten hebben.

Dat realiseert de KB zich goed. Een groot deel van de inspanningen en het budget van de nationale bibliotheek gaan dan ook naar het digitaliseren en via internet beschikbaar stellen van collecties. Ruim drie jaar wordt nu gewerkt aan een online krantenarchief, waar een representatief deel van vier eeuwen Nederlandse kranten te zien is. Vanaf vrijdag is het online.

Niet alle kranten, helaas. „We zouden op termijn natuurlijk graag álle Nederlandse kranten via de website beschikbaar stellen”, zegt Edwin Klijn, projectleider van de digitale krantendatabank. „Dat is nu nog niet mogelijk. We tonen nu ongeveer één miljoen krantenpagina’s, en dat bouwen we de komende anderhalf jaar uit tot acht miljoen.” Een respectabel aantal, toch is het nog maar acht procent van alle Nederlandse kranten.

Kranten worden in bibliotheken veel opgevraagd. Tegelijkertijd is het zeer kwetsbaar materiaal: grote vellen goedkoop papier, dat vaak in je handen verbrokkelt. Het lijkt dus logisch en veilig, kranten digitaal beschikbaar te stellen; de technieken daarvoor worden ook steeds beter en goedkoper. Maar digitalisering brengt weer zijn eigen problemen met zich mee. Zo is er veel digitale ruimte nodig om alle gegevens op te slaan: deze krantendatabank alleen al beslaat meerdere kasten met computers. Verder veranderen computersystemen eens in de zoveel jaar en moet zo’n database weer omgezet worden.

Hoe makkelijk het ook is, kranten vanachter je bureau op te roepen en uit te printen: er gaat niets boven de historische sensatie van de échte oudste krant. Wie die wil ervaren, kan tot 27 juni terecht bij de KB.