Friesland is het mooist gebleven

Friesland is de mooiste provincie van Nederland. Ze steekt met met kop en schouders boven de overige provincies uit, vooral omdat veel authentiek boerenland bewaard is gebleven.

Met het aanwijzen van de mooiste provincie ageert de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap tegen de beschadiging van natuur en geschiedenis in het landschap. Directeur Jaap Dirkmaat mist een structurele investering in dit erfgoed. Mooi zijn volgens hem erkende natuurgebieden en bossen. Verder moet de ontstaansgeschiedenis van het landschap nog zichtbaar zijn. „Eén terp zegt niet zo veel, bij tien terpen heb je een mooi Fries of Gronings terpen- of wierdenlandschap,” legt Dirkmaat uit. Als voorbeeld noemt hij de gelaagde landschappen in Twente en de Achterhoek. „Daar was vroeger een uitgestrekt heidelandschap. Boeren hebben singels, houtwallen en akkers aangelegd, waardoor het hele landschap veranderde. Maar de heide groeit er nog steeds.”

Tenslotte moet vijf procent van het gebied ’blauw’ of ’groen’ dooraderd zijn, oftewel een uitgebreid netwerk hebben van sloten, heggen of houtwallen.

Friesland krijgt een 7,2 als rapportcijfer, vooral vanwege zijn coulissenlandschap: kleine weides of akkers omheind door houtwallen. In Utrecht, vergeleken met de rest een goede tweede, is een gebied ófwel landschap, ofwel stad. „Dat is een heel harde scheiding,” zegt Dirkmaat, eerder voorzitter van stichting Das & Boom en actief voor GroenLinks. „Bovendien worden verlaten terreinen zoals, het vliegveld en de legerbasis bij Soesterberg, gesaneerd en tot natuurgebied gemaakt.”

Flevoland is uitgeroepen tot lelijkste provincie. Dirkmaat: „De bossen en moerassen zijn rijker dan die in de rest van Nederland. Maar daartegenover staan enorme akkers en weilanden waar bijna geen leven is.” De Flevolandse gedeputeerde wilde volgens Dirkmaat niets met het onderzoek te maken hebben. „Zeeland scoort ook slecht, ook daar liggen nu enorm uitgestrekte akkers in een landschap dat vroeger door een labyrint van hagen en kreken doorsneden werd. Maar daar had de gedeputeerde wel een verklaring voor. Door de vele bombardementen in de Tweede Wereldoorlog en de overstromingen in 1953, zijn veel landschappen vernield en verzilt.”

Nederlands Cultuurlandschap heeft gekeken naar ecologie, biodiversiteit, overblijfselen uit de geschiedenis, maar ook naar de waterkwaliteit. Voor de drinkwaterzuivering zorgt vermesting van grondwater voor slechts een halve euro extra per jaar op de rekening van de consument. Maar voor de natuur kan deze het verschil uitmaken tussen een gevarieerd beekdal met dotterbloemen en overwoekering met kroos en brandnetels.

Matthijs Schouten, hoogleraar te Wageningen en de huisfilosoof van Staatsbosbeheer, onderstreepte bij de presentatie gisteren het belang van historische landschappen. „Ik was eens met studenten op veldtocht in de Burren in Ierland, een uitgestrekt oeroud landschap. Er was een meisje bij dat nergens iets aan vond. Zeldzame bloemen noemde ze ’net plastic’. Tot ze op een vierenhalfduizend jaar oud muurtje ging zitten en ik haar daarop attendeerde. De volgende dag zei ze dat ze het heel ’cool’ had gevonden. In haar verbeelding had ze het dorp om zich heen gezien zoals dat in hetzelfde landschap lag.”

Overigens moet Friesland zijn schoonheid wel conserveren. „Het grootste gevaar is dat boeren hun percelen gaan vergroten om mee te komen in de vaart der volkeren,” waarschuwt Dirkmaat. „Boeren moeten worden gecompenseerd voor de winst die ze mislopen door niet uit te breiden. Het geld dat daarvoor tot nu toe beschikbaar is bij onze overheden en vanuit Brussel, is volstrekt ontoereikend.”