PVV pakt winst van links én rechts

De PVV, die tot nog toe werd gezien als een partij voor een groep laag opgeleide mensen met even zo lage inkomens, blijkt bij deze verkiezingen een brede volkspartij te zijn. Kiezers heeft de partij in alle leeftijdsgroepen en in alle inkomenscategorieën.

Het opmerkelijkste aan de winst van de PVV is misschien nog wel dat maar liefst vierentwintig procent van de mensen die op Geert Wilders hebben gestemd, bij de vorige verkiezingen op Balkenende stemde. Dat verklaart ook meteen een deel van het verlies van de christen-democraten.

Uit een kiezersonderzoek van bureau Synovate in opdracht van NOS, RTL en het ANP bleek gisteren dat investeren in de zorg voor een grote groep kiezers hun stem motiveerde. Wilders heeft zich sterk geprofileerd op het belang van de zorg, veel meer dan de SP dit keer deed. Maar liefst 23 procent van de mensen die de vorige keer op de SP stemden, gaven hun stem nu aan de PVV.

De prominente plaats van de gezondheidszorg in de overwegingen van de kiezer verklaart wellicht ook dat verassend veel ouderen voor de PVV kozen. Van de PVV-stemmers van gisteren is naar schatting 30 procent tussen 50 en 64 jaar. Al zal in dat geval het onwrikbare standpunt van Wilders dat de AOW-leeftijd 65 jaar moet blijven ook een rol gespeeld hebben.

Een ander belangrijk punt voor de PVV is het handhaven van de hypotheekrente-aftrek. Volgens het onderzoek heeft 52 procent van de PVV-stemmers een eigen huis. Maar ook de huren mogen van de PVV niet geliberaliseerd worden, waardoor de partij ook voor huurders een aantrekkelijk punt heeft.

Maar Wilders heeft ook een groep weten te mobiliseren die niet eerder naar de stembus ging. Achttien procent van het electoraat stapte gisteren voor het eerst het stemhokje in.

Dat het CDA een deel van zijn stemmen kwijtraakte aan de PVV, wordt algemeen geweten aan Jan Peter Balkenende. De CDA-leider zou één race te veel hebben willen rijden, zonder in de gaten te hebben dat zijn achterban inmiddels op hem was uitgekeken.

Als niet veel kiezers een strategische stem hadden uitgebracht, waren de kleine linkse partijen en wellicht ook D66 groter geworden dan ze nu zijn. Maar liefst 42 procent van de PvdA-kiezers zei op Cohen te stemmen uit strategisch oogpunt, terwijl hun hart eigenlijk uitging naar GroenLinks, D66 of SP. Een veel kleiner deel van de stemmen op Rutte was strategisch: slechts 18 procent.

Toch wist GroenLinks ook een deel van haar winst bij de PvdA vandaan te halen. Vijftien procent van de winst van Halsema is afkomstig van mensen die eerder op Bos stemden.

Dat Wilders in Limburg veel aanhang had, was al bekend. De PVV-leider scoorde in 2006 vooral in Venlo, zijn oude woonplaats, al goed, maar 2010 betekent voor hem de definitieve doorbraak in het uiterste zuiden.

In Vaals en Kerkrade is de PVV sinds gisteren de grootste partij. Het kiezersonderzoek bevestigde gisteren wat opiniepeilingen al aankondigden: het CDA verloor vooral veel kiezers aan de VVD. Veel kiezers, die aangaven in 2006 op het CDA van Balkenende te hebben gestemd, kozen nu voor Rutte.