VVD één zetel groter dan PvdA

De VVD is de winnaar van de verkiezingen. Partijleider Mark Rutte maakte vannacht voorzichtig zijn overwinning bekend. „Het ziet het er naar uit dat voor het eerst in de geschiedenis de VVD de grootste partij van Nederland wordt", zei hij op het moment dat 95 procent van de stemmen was geteld.

Het tellen van de stemmen wordt donderdagochtend hervat. Rutte maakte een voorbehoud op de einduitslag, maar blikte al wel vooruit op een formatie die volgens hem „heel moeilijk” zal worden. Dat komt onder meer doordat het politieke landschap volkomen versplinterd is. ’'De kiezer heeft een uiterst ingewikkelde uitslag gebakken.” Volgens Rutte is het uniek dat de grootste partij na de verkiezingen 31 zetels heeft.

Op regeringscoalities wilde hij niet vooruitlopen, maar hij zei dat de PVV door de grote winst niet genegeerd kon worden. Hij noemde de overwinning van Geert Wilders enorm. De strijd met de PvdA van Job Cohen vond Rutte woensdag geen campagnetaal. Hij bleef erbij dat de verschillen met de PvdA heel groot zijn. Dat hij Cohen na een ruime voorsprong nog maar net voorbleef, kon Rutte woensdag niet verklaren.

Hij kan de eerste liberale premier worden sinds Cort van der Linden (1913-1918). Rutte had gezegd ernaar te streven voor 1 juli een kabinet te vormen. Dat wordt moeilijk, zei hij woensdag, al zal hij zolang mogelijk aan die datum vasthouden.

PVV derde
Na de VVD (negen zetels winst) en de PvdA (drie zetels verlies) boekte de PVV van Geert Wilders een monsterwinst. De PVV werd zo de derde partij van het land. Het CDA van premier Jan Peter Balkenende leed een historisch groot verlies.

Rutte kan voor een regering kiezen uit drie coalities: met CDA en PVV, met CDA en PvdA of in paars-plus met PvdA, D66 en GroenLinks. Voor een van de eerste twee opties moet hij wel de CDA-politici ervan overtuigen dat ze ondanks hun grote verlies toch moeten meeregeren.

Probleem voor paars-plus is dat Rutte die combinatie buitengewoon onwaarschijnlijk heeft genoemd en vooral heeft gewezen op de verschillen van zijn partij met de PvdA. De derde mogelijkheid, een rechts kabinet van VVD, PVV en CDA, steunt op een nipte meerderheid van 76 zetels en lijkt mogelijk de eerste inzet van de VVD.

De VVD stelde woensdag dat het logisch lijkt om met de PVV van Geert Wilders te praten omdat die de grootste zetelwinst van alle partijen heeft behaald. De PvdA heeft voor de verkiezingen al gesteld dat ze hoe dan ook niet met de PVV wil praten. Wilders maakte duidelijk dat hij dolgraag wil regeren.

Maar of het CDA bereid is in een kabinet te stappen is onzeker, omdat de christendemocraten bijna de helft van de kiezers van vier jaar geleden verloren en uitkwamen op een historisch dieptepunt van 21 zetels.