’Solidariteit dient eigenbelang’

Sta op en wandel, zou Jaap Smit tegen werknemers willen zeggen. Daarbij is de nieuwe voorzitter van vakcentrale CNV zijn jaren als dominee indachtig. „Zie het Nieuwe Testament: een verlamde zit langs de weg en houdt zijn hand op. Passanten gooien er wat brood in. Totdat Jezus zegt: Sta op en wandel. De verlamde is geen slachtoffer meer, maar leert het zelf te doen.”

De geëmancipeerde werknemer is de toekomst van de vakbeweging, denkt Smit. Deze week werd hij gekozen als voorzitter van het CNV en volgt hij René Paas en Bert van Boggelen (ad interim) op.

Smit (53) is een nieuwkomer. Hij werd pas onlangs lid van het CNV. De FNV kent hij alleen van de grote bos bloemen die hij bij zijn aantreden ontving. Ook in de dossiers als AOW en pensioenen moet hij zich nog goeddeels inlezen. „Ik vroeg mij de afgelopen tijd vaak af: waarom ben ik eerder geen lid geworden? Het antwoord is dat niemand mij ooit heeft uitgelegd waarom dat noodzakelijk was. Dat ga ik wel doen en ik ga ervan uit dat mensen mondig zijn, niet langs de kant blijven zitten. Wie dat niet op eigen kracht kan, krijgt van de vakbond een steuntje in de rug.”

Die mondige werknemer heeft de bond toch niet nodig? Ligt uw toekomst niet bij de zwaksten op de arbeidsmarkt?

„Het beeld van de arbeider voor wie alles geregeld moet worden domineert buiten de vakbond. Natuurlijk ga ik straks de barricaden op voor de schoonmaker die twee dubbeltjes extra loon wil. Maar mensen zijn steeds beter opgeleid en werken vaker als zelfstandige. Zzp’ers, zorgpersoneel of kunstenaars vertegenwoordigen wij ook. Juist in deze tijd van individualisering wil ik uitleggen dat je je eigen belang dient met onderlinge solidariteit. Dat is mijn overtuiging en drijfveer om dit werk te gaan doen. Als wij niet oppassen wordt de werknemer de speelbal van de aanstaande bezuinigingen. Het is in ieders belang dat vakbonden daar tegen opkomen.”

Dus als je ook de jonge werknemer wilt aanspreken , moet je hem aanspreken op zijn zelfredzaamheid?

„Ja. Toen ik consultant was bij KPMG, studeerde ik aan de business school INSEAD in Fontainebleau. Daar leerde ik hoe belangrijk het is dat je mensen niet volgens vaste patronen laat werken en scherp controleert, maar dat je ze vrijheid en vertrouwen geeft. Je mag ze dan als werkgever ook aanspreken op hun verantwoordelijkheid.”

Het oudere vakbondslid zal zijn werkgever misschien eerder wantrouwen...

„Ik hoop dat we in de toekomst meer onderling vertrouwen kunnen creëren. Binnen de vakbond zullen generaties daar inderdaad anders over denken. Dat blijft een gevecht. Toch hoop ik dat vakbondsleden over de eigen schaduw heen springen omwille van de onderlinge solidariteit. Ook al dwingt die soms tot pijnlijke keuzes. Hervormingen op de arbeidsmarkt kunnen gunstig zijn voor toetreders en ongunstig voor ouderen. Zijn zij bereid die prijs te betalen om tegemoet te komen aan de jongere generatie?”

De tien CNV-bonden zijn het niet altijd eens, bijvoorbeeld over een hogere AOW-leeftijd. Krijgt u ze op één lijn?

„Het zal leiderschap vragen om felle debatten in goede banen te leiden. Het type ’klassieke arbeider’ is goed vertegenwoordigd in onze grootste bond Vakmensen. Die heeft andere belangen dan CNV Onderwijs of de Kunstenbond. Bij mijn aantreden heb ik alle bestuurders gevraagd: bouwen jullie met mij aan een sterk merk, of gaan jullie ieder voor je eigen belang? Ik wil dat iedere bondsbestuurders zich verantwoordelijk voelt voor het algemene beleid.”