’Zorg is kip met gouden eieren’

De Nederlandse gezondheidszorg levert prima waar voor zijn geld. Iedere geïnvesteerde euro levert 1,30 euro aan baten op.

Dat becijfert econoom Marc Pomp in het boek ’Een beter Nederland’, de eerste Nederlandse studie naar het economisch rendement van alle investeringen in de zorg, inmiddels ruim zestig miljard euro per jaar. „In Nederland wordt zorg vooral gezien als kostenpost. Maar zorg is vooral een succesverhaal”, zegt de onderzoeker, die zorg typeert als ’een kip met gouden eieren’ en de politiek waarschuwt voor een al te rigoureuze slachtpartij nu bezuinigingen door de financiële malaise onvermijdelijk zijn. In de VS is al eerder een economische studie verricht naar het rendement van investeringen in zorg, maar de uitkomst daarvan laat zich lastig vergelijken met die van Pomp, onder andere omdat de onderzoeksopzet verschilt.

In zijn berekeningen is de econoom nogal aan de voorzichtige kant, zo blijkt uit het boek. De werkelijke winst per geïnvesteerde euro kan dus nog wel eens hoger uitpakken dan hij in beeld brengt. Voor deze ’voorzichtige aanpak’ zijn diverse verklaringen. Zo schreef Pomp zijn boek in opdracht van het ministerie van VWS en wil hij beschuldigingen van partijdigheid voorkomen.

Bovendien is het cijfermateriaal waarop hij zich soms baseert, afkomstig uit andere rapporten. Die cijfers laten zich niet één op één vertalen naar het onderzoek van de econoom. „Dan moet je dus een schatting maken – waarbij mijn voorkeur uitgaat naar een conservatieve aanpak. Het onderzoek is daarmee geen exacte wetenschap, maar schetst wel een helder beeld”, aldus Pomp.  

In zijn boek brengt hij onder andere in beeld hoe de levensverwachting sinds 1950 steeg dankzij behandeling van diverse belangrijke aandoeningen zoals infectieziekten (plus 1,4 jaar), diabetes (0,3 jaar), hart- en vaatziekten (2 jaar) en kanker (0,6 jaar). Per saldo steeg hierdoor de gemiddelde levensverwachting van de Nederlander zes jaar. Opmerkelijk is de betekenis van goede zorg rondom geboorte, en dan vooral de hulp bij gecompliceerde bevallingen (stuitligging): die deed de gemiddelde levensverwachting 1,8 jaar groeien – een cijfer dat nauwelijks bekend is, vooral omdat dit grote medische succes al lange tijd geleden is geboekt. Maar diezelfde levensverwachting krijgt ook weer een forse knauw door het roken: dat verkort het leven gemiddeld met twee jaar. „Precies wat met de bestrijding van hart- en vaatziekten is gewonnen”, zegt Pomp.

Hij nuanceert in zijn studie verder de vrees van menig deskundige dat de zorg onbetaalbaar wordt – de kostenstijging is nu rond de vier procent per jaar. Andere noodzakelijke investeringen – onderwijs, infrastructuur, jeugdzorg – zouden hierdoor uiteindelijk onmogelijk worden, is hun angst. Maar zolang het nationale inkomen stijgt, waar economen wel vanuit gaan, hoeven die andere overheidsuitgaven in absolute zin niet te dalen, aldus Pomp. „Een kleiner aandeel van een groeiende koek kan nog steeds samengaan met een groot stuk koek.”