Gemeente mag bij Wob geen leges vragen

Burgers en journalisten die de overheid vragen nog niet eerder geopenbaarde documenten vrij te geven, kunnen daarvoor niet langer de rekening gepresenteerd krijgen.

Dat heeft de rechtbank in Den Haag geoordeeld in een zaak tegen de gemeente Kaag en Braassem. Onderzoeksjournalist Brenno de Winter had de zaak aangespannen omdat Kaag en Braassem hem leges wilde laten betalen voor het nemen van een beslissing op een verzoek van hem. De uitspraak kan zowel journalisten als andere burgers die informatie opvragen bij een gemeente veel geld besparen.

Een gemeente kan leges heffen voor diensten, waarbij een individueel persoon of bedrijf iets nodig heeft. Zoiets kan bijvoorbeeld een bouwvergunning of een gewaarmerkt uittreksel uit het bevolkingsregister zijn.

Wie de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) inzet, maakt informatie voor iedereen toegankelijk en dat is in het algemeen belang, zo meent de Haagse rechter. Wie een Wob-verzoek indient, vraagt niet om een persoonlijke dienst maar oefent een recht uit. Het resultaat is iets voor iedereen en daarom gaat het niet om een dienst. Geld rekenen voor iets anders dan kopieerkosten of het maken van een samenvatting is dan ook niet toegestaan.

Deze regel gold al voor landelijke overheden, maar geldt nu ook voor gemeenten. Eerder had de Hoge Raad al vastgesteld wat een dienst is. Het nieuwe nu is dat een rechter dit voor een Wob-verzoek heeft bekrachtigd.

Belangrijk voor persvrijheid

“Dat is een juiste terechtwijzing voor deze gemeenten en andere gemeenten die informatie denken achter te kunnen houden met behulp van kosten. Dit is vooral een overwinning voor de persvrijheid”, stelt Thomas Bruning, algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten. De NVJ heeft De Winter bijgestaan in zijn procedure en ook op de zitting getuigd dat de toegang voor informatie belangrijk is voor journalisten.

“Het is een ongelofelijke opluchting dat de wet zo werkt”, laat De Winter weten. Hij werd vorig jaar geconfronteerd met een reeks aan legesheffingen voor informatie die anders niet toegankelijk was. “Voor een freelancer zou het doen van goed onderzoek onmogelijk zijn als je iedere keer moet vrezen voor rekeningen voor documenten die we al via belastingen hebben betaald.”

Kaag en Braassem

“Achteraf is het jammer dat het tot een rechtzaak moest komen om dit duidelijk te krijgen, maar wij dachten dat onze legesverordening geldend was”, stelt Floris Schoonderwoerd, wethouder Communicatie van de gemeente Kaag en Braassem. “Maar de zaak is uniek in zijn soort. Nu er duidelijkheid is, zijn we dan ook zeker van plan het beleid tegen het licht te houden en de lijn van de uitspraak te volgen. Duidelijk is wel dat we niet in hoger beroep gaan.”

Momenteel is De Winter ook verwikkeld in een rechtszaak tegen de gemeente Heerlen, die honderden euro’s rekent voor het beantwoorden van hetzelfde Wob-verzoek. Ook staat hij het Eindhovens Dagblad bij in een procedure tegen de gemeente Nuenen. Zij rekent 928 euro voor het verstrekken van bonnetjes. Deze werden overigens eerder al aan hun rekenkamer verstrekt en bleken dus al te zijn verzameld. De Winter: “Hopelijk zien ook deze gemeenten nu snel in dat het tegenwerken van transparantie nadelig is voor bestuur, burger en journalistiek.”