Verhagen kiest zijn eigen koers

CDA-onderhandelaar Maxime Verhagen staat in het begin van deze kabinetsformatie onder steeds zwaardere druk van partijgenoten uit het land, die regeren met de PVV faliekant van de hand wijzen. Verhagen weigert echter een coalitie met Geert Wilders nu al compleet uit te sluiten.

„We hebben nog nooit een partij uitgesloten. In de aanloop naar de verkiezingen deden we dat ook niet”, zei Verhagen toen hem werd gevraagd hoe hij omgaat met de dreigende verdeeldheid in zijn achterban. Verhagen had juist aan informateur Rosenthal duidelijk gemaakt dat het CDA even de kat uit de boom zal kijken. De CDA-onderhandelaar wil pas aansluiten bij onderhandelingen over de rechtse coalitie wanneer VVD en PVV samen hun financieel-economische verschillen hebben weten te overbruggen.

Verhagen houdt de deur naar de PVV daarmee open. Hij verwijst naar de economische crisis en de noodzaak snel een nieuw kabinet in elkaar te zetten. Intussen moet de CDA-aanvoerder met de drukke agenda steeds moeilijker laveren. Hij arriveerde maandagavond bij de informateur – na een lange dag vergaderen in Luxemburg als minister van buitenlandse zaken – terwijl elders in Den Haag het geleden verkiezingsverlies werd geanalyseerd door het partijbestuur en een clubje oud-bewindslieden, senatoren en andere prominenten. Bij het agendapunt over doorregeren of de oppositie in, bleef het daar naar verluidt verdeeld. Maar er zaten geharnaste tegenstanders van samenwerking met de PVV aan tafel, zoals de oud-politici Frans Andriessen en Hannie van Leeuwen.

En de lijst van PVV-uitsluiters in het CDA is langer. Het gaat bovendien om mensen met gezag, van minister van staat Peter Kooijmans tot oud-partijleider Willem Aantjes, van de voorzitter van de HBO-raad Doekle Terpstra tot senator Rob van de Beeten. Regiovoorzitters melden zich bij dit verzet met de waarschuwing dat complete afdelingen dreigen op te stappen wanneer Verhagen alsnog in een kabinet gaat zitten met collega-minister Geert Wilders.

De protesten komen uit alle hoeken van het CDA, maar klinken het hardst in de oosten en noorden van het land. Zoals van Theo Rietkerk, gedeputeerde Overijssel: „Regeren met de PVV? Nee, nu niet doen”. En vanaf de linkervleugel. Arend Jansen, van de CDA-Basisgroep Sociale Zekerheid luidt de alarmklok: „Als we met de PVV in zee gaan ontploft de partij.”

Er komen natuurlijk ook wel andere reacties uit de CDA-achterban. „Ik hoor de kritiek op de PVV maar ik word ook gebeld door leden die zeggen dat het CDA in hemelsnaam geen regeringsplatform moet bieden aan de PvdA en GroenLinks”, zegt een Kamerlid.

Verhagen laat niet openlijk blijken hoe lastig hij het heeft met alle verschillende partijgenoten die aan zijn jasje trekken. Zijn geluk is vooralsnog dat de nieuwe CDA-Kamerfractie zich stilhoudt en zijn onderhandelingsstrategie steunt. Eén van de Kamerleden, Henk Jan Ormel, zegt: „Wij worden volop van adviezen uit het land voorzien. En daar luisteren we natuurlijk naar. Maar ik hoop dat de partij onze formatie-onderhandelaar niet voor de voeten gaat lopen”.