PVV bezorgt CDA nu al koppijn

Onrust in het CDA. Een mogelijke coalitie met de PVV ligt niet goed bij de achterban. „Die snakt ernaar dat de partijtop uitspreekt: Wij doen het niet.”

Het CDA en de PVV in één regering? Partijprominenten en lokale CDA’ers gruwen van die gedachte. Toch is een coalitie met de partij van Geert Wilders nog steeds een optie. Het CDA sluit geen enkele democratische partij uit, dus ook de PVV niet.

Daar komt bij dat nieuwbakken fractievoorzitter Maxime Verhagen heeft aangegeven dat hij best wil aanschuiven aan de formatietafel, als VVD en PVV er samen uit zijn. Op dit moment past zijn CDA vooral terughoudendheid, herhaalt de fractieleider voortdurend. Maar zodra de twee winnaars van de Tweede Kamerverkiezingen elkaar in de armen hebben gesloten, lijkt voor de christen-democraten de weg vrij.

CDA’ers buiten de Haagse spelonken denken daar anders over. „Regeren met de PVV? Nu niet doen”, zegt CDA’er Theo Rietkerk, oud-Tweede Kamerlid en nu gedeputeerde in Overijssel, stellig.

„De beginselen van het CDA liggen mijlenver van de PVV”, vindt Henny Oude Geerdink, raadslid in Tubbergen. Bert Ramakers, afdelingsvoorzitter in Eindhoven, vult aan: „Een coalitie met de PVV is niet erg wenselijk. Die partij heeft nogal wat ideeën die ver van het CDA af staan. Neem de manier waarop ze denkt over vreemdelingen, mensen van buiten.”

Het CDJA, de jongerenafdeling van het CDA, ziet een dergelijke coalitie evenmin zitten. „Ik zie enorme struikelblokken”, stelt voorzitter Jeroen van Velzen. „Daarbij komt: hoe kun je een stabiele coalitie vormen met 76 zetels, waarvan er 24 van de PVV zijn? En je hebt de programmatische verschillen op het vlak van integratie en immigratie, etnisch registreren en het niet langer bouwen van moskeeën. Die ideeën rijmen niet met de vrijheid van godsdienst. Sociaal-economisch zitten we evenmin op een lijn.”

Rob de Vries, CDA-bestuurslid in Arnhem, ziet alleen mogelijkheden ’als de PVV haar kroonjuwelen wegknipt’. „En ze hebben een hoop gekke dingen gezegd dus er valt een boel te knippen’.

Arend Jansen van de CDA-basisgroep sociale zekerheid, voorspelt ’een schisma’ als de partijtop er inderdaad voor kiest om met de PVV in één coalitie te stappen. „Als het CDA met de PVV in zee gaat, ontploft de partij”, zegt Jansen, die de linkerflank van het CDA vertegenwoordigt. „De achterban snakt ernaar dat de partijtop uitspreekt: wij doen het niet. Het partijbestuur moet zeggen: samenwerking met de PVV is in verband met onze grondslag en uitgangspunten onmogelijk.”

Vooralsnog hult datzelfde partijbestuur zich in stilzwijgen. En dus stond er deze week nóg een punt op de agenda tijdens de vele – al geplande – vergaderingen waar de dramatische verkiezingsuitslag werd geëvalueerd: de PVV.

Zo ook in Overijssel. „De uitkomst van die vergadering was heel helder, duidelijk en unaniem: we zijn gehalveerd in stemmen dus we moeten pas op de plaats maken”, zegt bestuursvoorzitter Hester Maij. „Regeren met de PVV is zeer onwenselijk vanwege de inhoudelijke verschillen met die partij en de manier waarop zij tot standpunten komt. Wij baseren ons op solidariteit, rentmeesterschap en gespreide verantwoordelijkheid. Dat is iets anders dan – ik chargeer het nu – je bedenken: ’wat is vandaag een goed standpunt om in te nemen?’”

Ook inhoudelijk ziet Maij te veel verschillen. „Er moet bezuinigd worden en de vraag is waarop. De PVV wil tornen aan de studiebeurs, wij niet.” Volgens Maij staat Overijssel niet alleen. „Dit gevoel leeft overal; ik hoor niets anders.”

Piet Hofman, vicevoorzitter van de afdeling Hellendoorn, heeft er zojuist een overleg met het dagelijks bestuur op zitten. „Wij vinden dat ons bescheidenheid past. Het verschil met de PVV is dusdanig groot, bijvoorbeeld op religieus gebied, dat we pas op de plaats moeten maken.”

Niet alleen een eventuele samenwerking met de PVV stuit veel CDA’ers tegen de borst; velen vinden dat hun partij voorlopig helemaal weg moet blijven uit de Trêveszaal.

„De kiezer is zo duidelijk geweest”, zegt Rietkerk over het verlies van 21 Kamerzetels. „Mijn voorkeur zou zijn om niet te gaan regeren. We moeten ons herbronnen en verfrissen. We moeten onze energie nu richten op de statenverkiezingen van volgend jaar.”

Vicevoorzitter Hofman uit Hellendoorn sluit zich daarbij aan. „Na die dramatische nederlaag van vorige week kunnen we beter in de oppositie gaan.” Raadslid Oude Geerdink uit Tubbergen, bepleit hetzelfde: „Het is tijd voor herbezinning en daarbij past een plek in de oppositie. Het is nu niet in het landsbelang dat het CDA regeert.”

Niet iedereen vindt dat het CDA weg moet blijven van elke formatietafel. „Regeren is zeker niet aan de orde nu, maar mocht in de komende weken een beroep op ons worden gedaan, dan misschien”, vindt Maij . Raadslid De Vries wijst erop dat het land toch geregeerd moet worden. „Misschien is het verstandiger om de volgende keer iets minder abrupt een lijsttrekker te benoemen en daarvoor eerst wat meer interne discussie te voeren”, zegt hij veelzeggend.

Pim Gooijers, voorzitter van de afdeling Breda, is voorstander van een heel brede coalitie van VVD, PvdA en CDA. „Dat zijn alle drie partijen met bestuurlijke kwaliteiten.”

CDJA-voorzitter Van Velzen vindt dat geen goed idee. „Dan zal het politieke midden volstrekt imploderen”, waarschuwt hij. „De flanken profiteren van zo’n kabinet. VVD, PvdA en CDA zullen elkaar à la Balkenende-IV krampachtig vasthouden en dat geeft alleen maar meer politieke instabiliteit. En, vanuit het CDA geredeneerd, is de vraag hoe je je in zo’n kabinet staande houdt.”

Het argument van de groeiende flanken klinkt uit meer CDA-monden, maar afdelingsvoorzitter Gooijers uit Breda is niet overtuigd. „Dat zien we over vier jaar wel. We hebben nu een stabiele coalitie nodig. En een rol in de oppositie ligt niet direct in de rede bij een partij die sterk gericht is op het dragen van bestuurlijke verantwoordelijkheid. Het is maar de vraag of we geschikte mensen hebben om oppositie te voeren. Daar heb je toch een bepaalde stijl voor nodig”, weet Gooijers. „Bij de gemeenteraadsverkiezingen hebben we hier ook verloren en toch zijn we in de coalitie gaan zitten.”