Ik ga op vakantie en ik neem mee...

’Dé zinderende zomerthriller van het jaar’. Of: ’Hét vakantieboek van 2010’, gillen de uitgevers in hun promotiemails. Maar wat is nu écht fijn leesvoer voor in de Dordogne? En wat ís eigenlijk een zomerboek?

Op het luchtbed voor de tent of naast het zwembad lurkend aan een fijn zomerboek; dat is het ideaalbeeld van de vakantievierende lezer. Maar over de definitie van het zomerboek valt te twisten. Waar de één het fenomeen direct koppelt aan de term lichtvoetigheid, grijpt de ander de zomer juist aan om de alledaagse oppervlakkigheid te ontvluchten. Het speels opwaaiende zomerjurkje versus de zwaar doorweekte wandelschoen, zogezegd.

’Een zomerboek wekt verwachtingen die de zomer zelf nooit kan waarmaken’, schrijft Nelleke Noordervliet desgevraagd. ’Een zomerboek troost en verwarmt als het regent. Het sprankelt als de prosecco waarvoor je al bij de lunch bezwijkt. Het geurt als de mediterrane nacht. Met een zomerboek ben je ook thuis op vakantie. Meestal speelt het in een ’ander’ land, gaat het over ’andere’ mensen en gebeuren er ’andere’ dingen, soms zelfs in een ’andere’ tijd.’

Voor romanrecensente Hanna de Heus kan een zomerboek ’echt alles’ zijn: „Wat het anders maakt, is de manier waarop ik het lees. Ik laat het kritisch oog varen en lees puur om vermaakt te worden, om te griezelen, om ontroerd te raken of in vervoering gebracht te worden. Ik hoef er even niets van te leren, geen mening over te vormen, geen oordeel over te vellen.” Dat gebeurt natuurlijk allemaal toch, bekent De Heus. „Maar omdat het niet hoeft, omdat mijn insteek volkomen vrijblijvend is, zorgt het toch voor een geheel andere leeservaring.”

Kijk, zo komen we ergens.

Literair criticus Rob Schouten eist toegankelijkheid van een vakantieboek, wat volgens hem iets anders is dan luchtigheid: „Een zomerboek, de naam zegt het al, moet natuurlijk vooral geschikt zijn om in de zomer te lezen, wat niet wil zeggen dat het licht en zonnig moet zijn. Integendeel, een zekere zwaarte en spanning zijn aanbevolen. Juist als het verder overal licht is.”

Dodelijk is het voor het vakantieboek als de auteur teveel figuranten opvoert. Schouten: „Aanbevelenswaardig is een overzichtelijk aantal personages omdat je het zomerboek idealiter niet in één ruk uitleest, maar daarentegen elke dag opnieuw oppakt. Je moet er dus gemakkelijk kunnen instappen. Terugbladeren om de namen te checken is al fataal voor het goede zomerboek.”

Ook de bladspiegel is cruciaal, meent Schouten. „Die moet ruim zijn, zodat je ook nog in halfsluimer min of meer kunt doorlezen, en de wegvlietende blik toch de laatste letters nog oppikt.”

Aanbevolen thema’s zijn volgens Schouten: liefde, familiegeheimen, coming of age. „Ach, eigenlijk alles wel, zelfs donkere winteravonden kan het zomerboek wel aan. Het volmaakte zomerboek kan ook als paraplu dienen bij onverwachte hoosbuien.”

Dat de boekenkoffer uitsluitend nieuwe titels moet bevatten is ook nog niet gezegd. De zomer leent zich immers bij uitstek om het een en ander in te halen, vind ook boekrecensente Julie Phillips. „Volgens mij moet je sowieso geen nieuwe boeken willen lezen in de zomer. Het ultieme leesplezier, de literaire equivalent van een zonovergoten tuin, is oude boeken herlezen. Je weet al wat er komen gaat, je voelt je niet opgejaagd door de plot, je slaat de saaie stukjes over, je leest de leuke stukjes twee keer. Heerlijk.”

Laatste criterium voor het vakantieboek is een zekere mate van vergankelijkheid. Het boek als literair antwoord op de vervliegende zomerhit uit de Spaanse discotheken. Rob Schouten: „Dat het zomerboek misschien na afloop weggegooid moet worden is niet erg, nee het is zelfs een erekwestie van een zomerboek om de zomer fysiek niet te overleven. Thuisgekomen koop je dan de winterversie van hetzelfde boek.”

Julie Phillips tipt ’Het boek van de kinderen’ van A.S. Byatt (euro 29,90).

„Dat is een lang verhaal maar wel een prachtige intellectuele soap. En je hebt gelijk de mooiste omslag van het terras.” Verder adviseert Phillips ’Stilte als antwoord’ (euro 22,50) van Sara Maitland. „Daar kan je mooi bij wegdromen. Een reisgids voor het ervaren van eenzaamheid.

Afra Botman zou ’De Verraders’ van James Patrick Hunt (euro 19,90) in haar koffer stoppen. „’De Verraders’ is er een in de traditie van de Amerikaanse klassieke hardgekookte thriller: licht sarcastische toon, scherpgetekende personages tegen een stereotiep decor, flitsende en humoristische dialogen. Het begint met het neerknallen van twee surveillerende politieagenten. Inspecteur George Hastings van de politie St Louis onderzoekt de zaak, daarbij gehinderd door zijn nieuwe politiepartner Cain, jong, eigenwijs en dan ook nog een rijkeluiszoon. In een andere verhaallijn volgen we de dader, een kille crimineel, voortdurend bezig met afrekeningen van vermeende of echte tegenstanders.”

Non-fictie recensent Peter van Nuijsenburg vermoedt dat de gemiddelde vakantieganger met het lichtere werk op stap gaat. „En ik doe vooral ellende”, zegt hij. Toch tipt Van Nuijsenburg twee ’denkboeken’ voor op reis: Hans Achterhuis met ’De utopie van de vrije markt’ (euro 19,95). „Een compacte analyse van de huidige malaise, waarin Achterhuis een hoofdrol reserveert voor Ayn Rand, een schrijfster die als profetes van het ongebreidelde kapitalisme grote invloed had op Alan Greenspan.” Greenspan was tot 2007 voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, en wordt dikwijls gezien als de hoofdschuldige van de kredietcrisis. De tweede aanbeveling is ’Het land is moe’ van Tony Judt (euro 19,95). Nuijsenburg: „Judt ploegt in dezelfde voren, maar heeft vooral aandacht voor de teloorgang van solidariteit en andere sociaal-democratische waarden. Hij wijt dit aan de sociaal-democratische partijen die hun ideologische veren hebben afgeschud.”

Ideaal bij grote hitte is volgens literatuurkenner Rob Schouten ’De toverberg’ van Thomas Mann (euro 17,95), de beroemde ’sanatoriumroman’ uit 1924.

Er gaan altijd te veel boeken mee op vakantie bij poëzierecensente Janita Monna. „Zoals ik ook altijd teveel kleren in de tas stop, omdat je maar nooit weet wat voor weer het gaat worden, weet ik nooit helemaal wat ik op vakantie wil lezen. Dus van alles wat:

Poëzie van Eugenio Montale. Deze Italiaanse dichter ontving in 1975 de Nobelprijs. Werk van hem werd onder andere vertaald door Eva Gerlach in ’Eindig’ (euro 22,50). Hij raakt via observaties van een vogel in de dakgoot of een stekelvarken dat van pastasaus houdt, aan grote thema’s. Zonder ooit zweverig of gedragen te worden. Een camping in Italië lijkt me een prima plek om zijn gedichten te (her)lezen.

Ook ligt de klassieker ’Madame Bovary’ van Gustave Flaubert (euro 15,-) al een tijdje klaar om te herlezen. Sinds ik een essay over het boek las in een literair tijdschrift, verheug ik me op een hernieuwde kennismaking met Emma.

Met ’Congo. Een geschiedenis’ (euro 29,90) van David Van Reybrouck kan ik waarschijnlijk de hele vakantie vullen. Het is niet alleen een omvangrijk boek, het gaat ook nog eens over een onbevattelijk land. Van Reybrouck schrijft over de geschiedenis van de Belgische kolonie en sprak met vele Congolezen.

Bernard Dewulfs ’Kleine dagen’ (euro18,90) won de Librisprijs. Hij probeerde het familieleven te vangen. Hoe dichtbij kan hij komen? Lukt het hem zonder sentimenteel te worden? Ik hoop het, ik ben in ieder geval benieuwd.

Thriller-recensente Harriët Salm stopt de volgende drie titels in haar rugzak: Gillian Flynn met ’Duisternis’(euro19,95). ’Dé topper op thrillergebied vooralsnog voor 2010. Gezinsdrama dat zich afspeelt op het armoedige Amerikaanse platteland. Een boek dat duidelijk maakt dat literaire kwaliteit en spanning prima hand in hand kunnen gaan.’

Steve Mosby: ’Wat je niet wilt zien’ (euro 19,95). Duister verhaal over sadisme via het internet. Alleen geschikt voor de liefhebber van de echte keiharde thriller. Doet in bezetenheid niet onder voor ’The Silence of the Lambs’ of ’Seven’.

Philip Kerr: ’Als de doden niet herrijzen’ (euro 19,95). Wederom heerlijk verhaal rond privé-detective Bernie Gunther. Het verhaal begint in 1934 in Berlijn, waar de Olympische Spelen van 1936 worden voorbereid door corrupte Nazi’s. Het eindigt in Cuba, Havana, na de oorlog. Vooral de beschrijvingen van de allergrootste schurken uit de geschiedenis door de komisch-cynische Gunther, is niet te versmaden. Terecht door Vrij Nederland verkozen tot de beste thriller van 2009.

Voor in de kleine hangmatjes zijn er deze zomer zeker vier leescocktails die niet te missen zijn, weet kinderboekenrecensent Bas Maliepaard.

Evelien De Vlieger: ’Job en de duif’ (euro 12,95). Literatuur voor kinderen die groep drie achter de rug hebben en deze zomer eindelijk zelf een boek kunnen lezen. Duif heeft genoeg van wedstrijden vliegen en Job helpt haar te ontsnappen.

Simon van der Geest: ’Dissus’ (euro 13,95). Vanaf 10 jaar. Spannend heldendicht over Dissus, die met zijn vrienden verdwaalt en een gevaarlijke tocht naar huis maakt. Geïnspireerd op de Odyssee van Homerus, met veel humor.

Benny Lindelauf: ’De hemel van Heivisj’ euro 14,95. Vanaf 13 jaar. Het weergaloze los te lezen vervolg op Lindelaufs magisch-realistische debuutroman ’Negen open armen’. Over een Limburgse familie, eind jaren dertig. Tegelijk met de inval van de Pruuse (Duitsers) valt de puberteit het hoofd en lijf van Fing binnen. Met zinderende zomerscènes!

Floortje Zwigtman: ’Spiegeljongen’ euro 19,95. Vanaf 16 jaar. Laatste deel van de imposante trilogie ’Een groene bloem’. De pillen, waarin je de hele zomer kunt verdwijnen, omvatten het indringende relaas van de zeventienjarige Adrian Mayfield, arbeiderszoon uit Victoriaans Londen, die als schildersmodel en jongenshoer verzeild raakt in de kringen rond Oscar Wilde. Absolute aanrader voor (jong)volwassenen.

Het luisterboek leent zich vanzelfsprekend bij uitstek voor de lange autorit of een moment voor de tent. Bijkomend voordeel is bovendien dat die cd-schijfjes weinig plek opeisen in uw volgepakte Subaru.

’Het diner’, Herman Koch, 8 cd’s (euro 24,95). Dé kans om dit veelgeprezen en in heel Europa ook veel gelezen boek in te halen. Voorgedragen door de auteur zelf. Koch doet dat heel naturel; hij schrijft met zijn stem.

’Taal is zeg maar echt mijn ding’ van Paulien Cornelisse (euro 12,50). Voor uw melige en relativerende vakantiemomenten. Als onze taal u lief is en u de irritante, diepere laag van de volgende zin herkent, bent u rijp voor dit audioboek: ’Grappig dat je dat zegt.’

Dat Job Cohen onze premier wordt is zeer onwaarschijnlijk, maar als u desondanks door hem wilt worden toegesproken kan dat via ’Max Havelaar’ van Multatuli (euro 22,95).

Ten slotte Zout op mijn huid van Benoîte Groult, voorgelezen door Carine Crutzen (euro 19,95).