Klimaatwet legt moeizame weg af

De mooie klimaatplannen die de Amerikaanse president Obama en de Australische premier Rudd aan het begin van hun regeerperiode presenteerden, lijken alsnog in de ijskast te belanden. Zijn deze grote vervuilers weer terug bij af? „Het is bijzonder dat er eindelijk iets gebeurt.”

’Wat er in Australië is gebeurd, vind ik heel teleurstellend.” Dat zegt Frans Berkhout, hoogleraar milieukunde aan de Vrije Universiteit. Hij reageert op het opnieuw sneuvelen van de Australische klimaatwet vorige week in de senaat. „De wet stuit kennelijk op zoveel politieke problemen dat er tot 2013 niet meer over gepraat wordt.”

In Australië is het klimaatprobleem lange tijd niet erg serieus genomen. Dat heeft te maken met de sterke lobby vanuit de boeren en de industrie. Zo is Australië een van grootste kolenexporteurs ter wereld. Zeker de rechtse premier John Howard, die tot 2007 aan de macht was, wilde niets weten van het terugdringen van CO2-uitstoot. Hij trad in het voetspoor van de Amerikaanse president George W. Bush door het Kyoto-protocol over het terugdringen van broeikasgassen stelselmatig af te wijzen.

Zijn linkse opvolger Kevin Rudd breekt met deze traditie. Hij presenteerde aan het begin van zijn ambtsperiode een voor Australische begrippen zeer ambitieus klimaatplan. Rudd en zijn milieuminister Wong willen in 2020 de CO2-uitstoot van Australië met 5 procent terugdringen ten opzichte van 2000. De reductie moet worden bereikt via emissiehandel. Bedrijven die schoon produceren kunnen emissierechten verkopen aan grote vervuilers.

Het uitstel van de Australische klimaatwet komt op het moment dat ook de senaat in de Verenigde Staten zich buigt over een soortgelijke wet. Hierin staat dat de CO2-uitstoot in 2020 met 17 procent moet zijn teruggedrongen ten opzichte van 2005. Daarnaast moet er een ’Australisch’ systeem komen, waarbij de schoonste bedrijven emissierechten kunnen verkopen aan grote vervuilers.

De wet, gemaakt door twee Democratische senatoren en één Republikeinse, haalde de senaat niet. Op het laatste moment trok Republikein Lindsey Graham, die zelf mee heeft geschreven, zijn steun in. Volgens Graham willen de Democraten helemaal geen klimaatwet meer. Ze zouden eerst het immigratieprobleem willen bespreken. Graham voelde zich ernstig belazerd. Met als gevolg dat de klimaatwet voorlopig niet meer op de politieke agenda staat.

Dat terwijl de Democratische president Obama net als zijn Australische collega Rudd wilde breken met de traditie van zijn voorganger. Hij presenteerde aan het begin van zijn regeerperiode een omvangrijk plan om duurzame energie te subsidiëren en hij pleitte ervoor de CO2-uitstoot in de VS terug te dringen.

Dat deed hij bij monde van de milieuwaakhond van de regering (de Environment Protection Agency) die onlangs officieel vaststelde dat broeikasgassen de ’gezondheid en het welzijn van het Amerikaanse volk bedreigen’. Dat verplicht de regering, volgens een wet uit 2007, de uitstoot van broeikasgassen te reguleren.

Van de mooie klimaatplannen die zowel Obama als Rudd aan het begin van hun regeerperiode presenteerden is, als gevolg van veel politieke tegenstand, nog niet veel terecht gekomen. Zijn deze landen, die behoren tot de grootste vervuilers ter wereld, terug bij af? Berkhout: „Als er in Kopenhagen een duidelijke belofte was gedaan door de internationale gemeenschap, was de besluitvorming in deze twee landen ook veel minder vertraagd. De regeringsleiders in zowel Australië als de VS staan erg alleen. In Australië ondervindt Rudd veel hinder van de kolenindustrie, in de VS is het de olie- en gassector die zich blijft verzetten tegen klimaatwetten.”

Berkhout is vooral somber over Australië omdat de wet definitief in de ijskast is gezet. „In de Verenigde Staten gaat het allemaal niet erg snel, want ook de besluitvorming over het handelssysteem van emissierechten zit vast. Toch heeft de klimaatwet nog wel kans van slagen, het duurt misschien iets langer.”

Arthur Mol, hoogleraar milieubeleid aan de Wageningen Universiteit, is optimistischer . „Ik draai het liever om. Het is eerder bijzonder dat er eindelijk iets gebeurt, zeker na het debacle in Kopenhagen. Ik had nooit gedacht dat landen het klimaatprobleem weer zo snel zouden oppakken. Het is logisch dat het niet van een leien dakje gaat in deze landen, omdat er van oudsher veel weerstand bestaat. Vooral in de Verenigde Staten wordt een vreselijk politiek spel gespeeld waarin Obama maar een van de vele machtsfactoren is. Wetten komen alleen door de senaat als er package deals worden gesloten. Maar ik ben niet pessimistisch. Ik kijk liever op de lange termijn en als je me dan vraagt of er een klimaatwet komt in beide landen, dan zeg ik volmondig: ja.”

Om twee redenen ontkomt de VS er volgens Mol niet aan een klimaatwet in te voeren. „De eerste reden is van economische aard”, legt hij uit. „De VS zijn lange tijd marktleider geweest op het gebied van zonne- en windenergie, maar ze worden nu ingehaald door China. Die positie wil het land terug veroveren. Zo’n klimaatwet kan een extra drukfactor zijn om nog meer in te zetten op duurzame energie. Dat levert extra werkgelegenheid op en zorgt op termijn voor economische groei”, zegt Mol.

„Ten tweede is er een aantal staten, vooral progressieve kuststaten, die al lang klimaatafspraken hebben gemaakt. Zo heeft de staat Californië zelf een emissie-handelsysteem ingevoerd. Die kleinere initiatieven zorgen ervoor dat de federale overheid uiteindelijk wordt meegetrokken. Zij kan niet meer om het klimaatprobleem heen.”