Afvaltransport rijdt in digitale fuik

De Vrom-inspectie koppelde de bedrijfsgegevens van afvaltransporteurs aan die van de politie. De grens lijkt open, maar de enorme database werkt als een elektronische slagboom.

Het is zo’n rustplaats waar je op de terugreis van de zomervakantie nog één keer een sanitaire stop maakt, om vervolgens naar huis te sjezen. Parkeerplaats De Poppe aan de A1 bij Oldenzaal heeft een eenvoudig restaurant, slappe koffie, een redelijk schoon toiletblok, en een grasstrook voor de hond. Goed voor een half uurtje.

Dat ligt wat anders als je als vrachtvervoerder een kilometer vóór De Poppe gezelschap krijgt van een motorrijder van de Koninklijke Marechaussee. Die geeft met zijn rechter arm aan dat hij gevolgd moet worden, en eenmaal op de parkeerplaats wordt de chauffeur welkom geheten door het wagenpark van het KLPD, de Vrom-inspectie, het RIVM én alle Duitse zusterorganisaties. Dat gaat langer duren. De chauffeur mag zijn zijn papieren overdragen aan de politie, en controleurs klimmen op de laadbak voor een inspectie van de lading.

De Nederlandse en Duitse autoriteiten hebben in februari in het Duitse Lingen besloten tot een nauwe samenwerking bij de controle van afvaltransporten. En sindsdien vinden er op de grote grensovergangen om de haverklap grote controles plaats waarbij vrachtwagens in beide richtingen worden gescreend.

De handel in afval is booming, de illegaliteit daarmee ook, zegt K. Kasemir van de Vrom-inspectie, die de actie bij De Poppe coördineert. „De handel in afval wordt door de strengere wetgeving steeds lucratiever, en door de economische crisis kunnen transporteurs zich geen lege rit meer veroorloven. Dus nemen ze op de terugweg maar een lading afval mee, terwijl ze daarvoor geen papieren hebben.”

In het voormalige Oostblok is de controle vaak afwezig. Daar worden complete mijnen opgekocht en volgestort met afval uit het westen, met toestemming, om het instorten van die mijnen te voorkomen. Maar in die grote afvalstroom zit ook illegaliteit.

„Het heeft weinig zin als elk land in zijn eentje controles uitvoert. Illegaal transport van afval is alleen te bestrijden als de hele ’keten’ wordt blootgelegd. Als er afval gaat van de Rotterdamse haven naar Polen, dat moeten alle landen van dit internationaal transport op de hoogte zijn. Pas dan ook kan blijken dat er wellicht van een illegaal transport sprake is.”

Zolang de politiediensten uit de verschillende Europese landen geen bevoegdheid hebben om in elkaars informatiesystemen te kijken, is het wel goed ervaring op te doen met elkaars werkwijzen. „Het helpt al als je weet wie je aan de andere kant van de lijn hebt”, zegt Kasemir. „Door regelmatig met elkaar samen te werken, weet je van elkaar waarmee je bezig bent.”

Van de totale stroom aan goederenvervoer op de weg, gaat het in eenvijfde van de gevallen om afvaltransport. In twintig procent van de gevallen is er iets met dat transport mis, tenminste in Nederland, zegt A. Klingenberg, bij de Vrom-inspectie verantwoordelijk voor de controle op afval. Hij is ook voorzitter van de afvalwerkgroep van Impel, het Europese milieuhandhavingsnetwerk. „Als we het hebben over die twintig procent waarmee iets mis is, gaat dat in twee derde van de gevallen om administratieve overtredingen. De vrachtpapieren kloppen bijvoorbeeld niet. In eenderde van de gevallen gaat het om echt illegale overbrengingen.”

De vrachtwagen die door de marechaussee aan de kant is gehaald, staat na een uur nog steeds op zijn plek. Hij blijkt gekleurd glas te vervoeren van Duitsland naar België, tenminste, dat staat op zijn papieren. De chauffeur zelf zegt dat hij op weg is naar het Brabantse Dongen. Na telefonisch overleg met zijn baas, wordt toch België de eindbestemming. „Er is iets vreemds aan de hand”, zegt Kasemir, „maar we kunnen er geen vinger op leggen. Maar dat geeft niet, alles wordt genoteerd.” En in een database ingevoerd. Want dat is naast de samenwerking met de Duitsers misschien nog wel een belangrijker doel van deze controle.

De Vrom-inspectie en de politie verzamelen bij deze acties namelijk de gegevens van voertuigen en de bedrijven achter die transporten. In het systeem TRACOPOL, dat staat voor TRAnsport COntrole POLitie, hebben de controleurs inmiddels de gegevens uit 60.000 controles ingevoerd. Deze databank wordt tijdens een controle gekoppeld aan kentekenregistratie. Een mobiel systeem langs de weg selecteert als het ware de vrachtauto’s die in de databank voorkomen, en speelt zo een rol bij de keuze wie er van de weg moet.

„Al blijft mijn onderbuikgevoel ook mee spelen hoor”, zegt controleur Kasemir. „Intuïtie blijft belangrijk.”

Eenmaal aan de kant, dan gaat het kenteken van de vrachtwagen sinds een aantal maanden nog eens door de zogenaamde I-trechter van de Vrom-inspectie. Dat is een systeem met informatie van de Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie (Niwo) waarin alle vergunningen en gegevens van de Kamer van Koophandel zijn samengebracht. De koppeling van Tracopol en de I-trechter heeft een elektronische fuik tot stand gebracht waaraan moeilijk te ontsnappen valt.

Dat is ook de ervaring van de vrachtwagenchauffeur aan de overkant van de A1, richting Duitsland. Die is door de Duitse collega’s van Kasemir aan de kant gezet, volgeladen met big bags, die weer met plastic zijn omhuld. Op de vrachtbrief staat dat hij verbrandingsassen vervoert, maar de Duitsers vertrouwen het niet. De zakken hebben allemaal verschillende codes, terwijl het om één transport zou moeten gaan. Het Nederlandse RIVM komt ter plekke, en besluit monsters te nemen. Mannen in witte pakken nemen wat poeder af, en analyseren de monsters in hun mobiele lab. Ze vertonen een hoog concentraat aan zouten, kalium en natrium, en die stoffen komen niet voor in de samenstelling op de vrachtbrief.

Telefonisch contact met de afzender leert dat de lading niet van haar afkomstig is, maar van een klant. Maar voor dat transport is geen vergunning. De vrachtwagenchauffeur kan mét proces-verbaal terug naar de afzender.

„Over het algemeen is er in het afvaltransport geen sprake van criminele netwerken”, zegt Klingenberg. „Ik zie geen bendes zoals die opereren in de drugs- of mensenhandel. Wel zijn er bedrijven die bewust op het randje van de wet opereren, om daar financieel voordeel uit te halen. En die houden we in het vizier door gerichte controles.”

Bij de actie aan de grens bij Oldenzaal zijn 40 vrachtwagen gecontroleerd, 32 waren met afval beladen, 12 daarvan kregen een proces-verbaal. Een score iets boven het landelijk gemiddelde.