Breng een strategische stem uit

Strategisch stemmen is ook hier in Nederland nodig, nu de grote partijen ons niet verder zullen brengen, beweert kandidaat-Kamerlid voor D66 Maas Goote.

Als je een onstuimige discussie zoekt op een avondje met Britse collega’s dan is het fenomeen strategisch stemmen altijd een dankbaar onderwerp. Zeker wanneer er een paar Liberaal-Democraten rond de tafel zitten. Strategisch stemmen is ook hier in Nederland nodig, nu de grote partijen ons niet verder zullen brengen.

Strategisch stemmen leeft van de defecten in een kiessysteem en die worden in het Verenigd Koninkrijk met zijn districtenstelsel het meest gevoeld door de LibDems. Hoe pervers het systeem voor hen is, lieten de landelijke verkiezingen van 6 mei opnieuw zien. Van alle kiezers stemde 23 procent op de LibDems van Nick Clegg, proportioneel goed voor 149 zetels, maar onder het districtenstelsel werden dat er slechts 57. Ter vergelijking: Labour kreeg 29 procent van de stemmen, vertaald in 258 zetels.

Is er strategisch gestemd door Britse kiezers? Reken maar. Het districtenstelsel maakt ze ook zeer inventief. Zo stuitte ik op een nieuw fenomeen, overgewaaid vanuit de VS: de Lib-Lab vote swap. Een website waar Labour- en LibDem-kiezers elkaar konden vinden om hun stem te ruilen. Een Labour-aanhanger uit een district waar de Conservatieven in een nek-aan-nek race zijn verwikkeld met de LibDems, belooft voor de Liberaal-Democratische Partij te stemmen, op voorwaarde dat er een LibDem-aanhanger is die op Labour wil stemmen in een district waar de Conservatieven en Labour nek-aan-nek lopen. Beide kiezers zetten zo hun stem in waar het werkelijk telt.

Omvang en invloed van strategisch stemmen is altijd moeilijk te bepalen. In de peilingen stond Clegg na zijn succesvolle tv-debat lang rond 30 procent – flink hoger dan de uiteindelijke 23. Die terugval kwam grotendeels weer terecht bij de twee grote partijen. Waren dat strategische stemmers, die uiteindelijk niet stemden op hun favoriete LibDem- kandidaat uit angst hun stem toch weer verloren te zien gaan in het districtenstelsel? Of waren het kiezers die uiteindelijk gewoon stemden op hun eerste keuze (Labour of Conservatief), ondanks hun nieuwe sympathie voor de frisse boodschap en kloeke leider van de LibDems.

Uiteindelijk kregen de LibDems toch opnieuw meer stemmen dan bij de vorige landelijke verkiezingen, behaalde geen van de partijen een absolute meerderheid en had Cameron van de Conservatieven de partij van Clegg nodig om een regering te vormen. Zo is er dan ook een aantal parallellen te trekken tussen de Britse en Nederlandse situatie: coalitievorming, de sleutelrol van de kleinere partij en de noodzaak van hervormingen.

Een hung parliament (geen partij met een absolute meerderheid) hing vanaf dag één in de lucht bij de Britse verkiezingen. En daarmee de coalitievarianten. Het beïnvloeden daarvan was nieuw voor de Brit, maar natuurlijk terrein voor de Nederlandse strategische stemmer. De discussies en calculaties daar waren dezelfde als die we hier zo goed kennen. Stem op een grote voor beslissend gewicht in de coalitiebesprekingen – macht geeft doorslag en richting. Stem op een kleinere partij voor meer durf en balans en om eenzijdigheid in de coalitiebesprekingen te voorkomen – macht mag niet overhellen en moet fris blijven.

En net als in Engeland zien we in Nederland dat de grote partijen elkaar in een houdgreep houden. Dat meer van hetzelfde niet volstaat. Dat de grotere partijen alleen of samen niet in staat zijn voldoende steun te mobiliseren om eerlijke hervormingen te realiseren en dus een coalitiepartner nodig hebben voor werkelijke vooruitgang. Ik pleit er dan ook voor dat de Nederlandse kiezer met overtuiging stemt, maar wel strategisch. Met de luxe dat het Nederlandse kiesstelsel meer ruimte biedt voor verfijning. Het is niet nodig om op de minst verafschuwde van de grote partijen te stemmen.

In Nederland kan een gerichte stem op een kleinere partij de gewenste coalitie bepalen. Hoe krachtiger die kleinere partner is, hoe stabieler de regering en hoe effectiever een nieuw kabinet. Zonder zo’n coalitiepartner missen we evenwicht en hervormingsdrang en staan we over twee jaar opnieuw in het stemhokje, maar dan met nog meer pijn.