Het speelkwartier is voorbij, nu moeten partijen doorpakken

Nu Uri Rosenthal zijn eindverslag als informateur aan de koningin heeft aangeboden en de nieuwe informateur, Herman Tjeenk Willink, vandaag aan de slag gaat, is het goed nog even terug te kijken op de formatie tot nu toe.

Rosenthal is tot de conclusie gekomen dat er nog twee meerderheidskabinetten mogelijk zijn: één met de traditionele grote partijen VVD, CDA en PvdA, eventueel aangevuld met D66, dan wel GroenLinks. De andere mogelijkheid is Paars plus: VVD, PvdA, D66 en GroenLinks.

Een rechts meerderheidskabinet is, wat Rosenthal betreft, onmogelijk. De motivering van die conclusie, die Rosenthal vrijdag gaf, overtuigt echter niet. Hij wees erop dat het CDA niet met de andere twee partijen om tafel wilde en eerst een akkoord op hoofdlijnen wenste te zien tussen VVD en PVV. Die partijen weigerden dat en dus zou een rechts kabinet onmogelijk zijn.

Rosenthal zou met zijn conclusie heel wel gelijk kunnen hebben, maar dan moeten de grote inhoudelijk verschillen tussen de beoogde partijen in een rechts meerderheidskabinet scherp aan het licht gekomen zijn.

Het kan heel wenselijk zijn de PVV buiten de regering te houden. De partij heeft immers een hele rits aan standpunten, die afgewezen moeten worden. Maar nu blijft boven de formatie het beeld hangen dat er nooit serieus naar deelname van de PVV gekeken is. De gang van zaken tot nu toe bevredigt niet. Politiek leider Job Cohen van de PvdA zou er eigenlijk geen genoegen mee moeten nemen. Hij had er veel beter aan gedaan te verlangen dat de onmogelijkheid van een rechts meerderheidskabinet in alle scherpte op tafel was gekomen.

Nu het staatshoofd de conclusie van Rosenthal heeft overgenomen, kan Tjeenk Willink niet veel anders doen dan óf Paars onderzoeken óf een centrumkabinet.

Dat hij bij de aanvang van zijn werkzaamheden de betreffende partijen opriep hun verantwoordelijkheid te nemen is volkomen terecht. Elke formatie kent een periode van aftasten en herpositionering van partijen. Dat is ook niet zo’n probleem, maar het speelkwartier zou nu zo onderhand afgelopen moeten zijn.

Het is echter een fors probleem dat beide door Tjeenk Willink te onderzoeken combinaties een geloofwaardigheidsprobleem hebben. Dat kan worden opgelost met een stevig en overtuigend regeerakkoord. Dat regeerakkoord moet dan ook niet lang op zich laten wachten.