Partijen besnuffelen elkaar volop

Twee dagen voor het openen van de stemlokalen proberen PvdA en VVD de kiezer ervan te overtuigen dat de belangrijkste keuze alleen maar om deze twee partijen draait. Ze zouden allebei de grootste kunnen worden en ze creëren een links-rechts tegenstelling. Maar wat er na die race werkelijk voor coalitie komt blijft voor de kiezer vaag.

VVD-lijsttrekker Rutte waarschuwt zijn potentiële aanhang dat de koppositie van de liberalen in de peilingen nog lang geen zekerheid biedt op de overwinning. „We zijn er nog niet”, herhaalt hij keer op keer in de finale van de spannende verkiezingscampagne, met een verwijzing naar de inhaalrace waaraan de PvdA is begonnen. Rutte zwijgt over zijn droomcoalitie.

PvdA-leider Cohen valt de VVD-leider fel aan op diens harde bezuinigingsplannen en legt de kiezers voor dat ’de leiding van het land’ beter in handen kan komen van een PvdA-premier met een socialer programma: „Kiezen wij voor één Nederland of voor een verder gaande tweedeling in Nederland?” Volgens kandidaat-premier Cohen dreigt een rechts kabinet van VVD, CDA en PVV wanneer Rutte de grootste wordt.

Hoe hard de PvdA ook aan schopt tegen de ’kille bezuinigers’ van de VVD, en hoe zwaar Rutte omgekeerd benadrukt dat de verschillen met de PvdA erg groot zijn, er blijft nog altijd kans dat de twee vijanden van nu straks samen bij een informateur aan tafel schuiven voor coalitieonderhandelingen.

Daarvoor moet gelet worden op het telefoongroepje. Cohen, GroenLinks-lijsttrekker Halsema en D66-leider Pechtold roepen steeds openlijker dat zij dagelijks met elkaar bellen in deze laatste fase van de verkiezingsstrijd. Waar die telefoontjes over gaan? Dat zeggen ze niet. Maar het kan een signaal zijn dat PvdA, D66 en GroenLinks elkaar zoveel mogelijk proberen vast te houden in de komende kabinetsformatie.

Alexander Pechtold hult zich intussen letterlijk nadrukkelijk in het paars. Door zich zo op te stellen sluit hij de VVD als regeringspartner niet uit, ondanks de onderlinge meningsverschillen over hypotheekrenteaftrek. Toen hem eerder in de campagne de keus werd voorgelegd tussen samenwerking met premier Rutte of premier Cohen, zei Pechtold: „Dan klopt mijn hart toch meer aan de linkerzijde.” Het belgroepje PvdA, D66 en GroenLinks zal echter samen geen meerderheid in het parlement halen, dus er moet een partij bij. De SP is programmatisch moeilijk, de VVD ligt dan voor Pechtold meer voor de hand.

Femke Halsema staat te trappelen om GroenLinks te laten regeren. Voor haar partij ligt de grootste kans daarop in een paars-plus kabinet: PvdA, VVD, D66 en GroenLinks. Waarbij de VVD in theorie ook nog als grootste paarse coalitiepartner door GroenLinks kan worden geaccepteerd.

Elders op het speelveld blijft CDA-lijsttrekker Balkenende stug doorvechten voor zijn laatste kansen. Balkenende blijft de kiezers waarschuwen voor het paarse gevaar. „Paars is stilstand”, zegt de CDA-leider met een verwijzing naar het tweede paarse kabinet van Wim Kok. Het CDA bezweert dat bij een nieuwe paarse samenwerking tussen VVD, PvdA, D66 en GroenLinks de huidige economische crisis niet daadkrachtig wordt aangepakt. De ’paars is stilstand’ leus van Balkenende is echter nogal schimmig, sinds hij vorige week zelf drie van deze partijen (VVD, D66 en GroenLinks) aanduidde als ’hervormingsgezind’ en geschikt achtte voor coalitievorming met het CDA.

Het CDA blijft hopen dat het in de laatste dagen opkrabbelt, hoe groot de achterstand in de peilingen ook is. De kiezers maakten vaker pas op het laatst hun echte keuze. Balkenende: „Ik hou het gevoel dat we terug kunnen komen”.