’Wateroorlogen’ in Zuidoost-Azië door klimaatverandering

Het water in de Mekong rivier daalt snel. Een oplossing is nog ver weg.

„Het is de rivier waar we vissen, waar we ons voedsel vandaan halen en waar we onze families mee voeden.” Dat zei een bezorgde milieuactivist afgelopen weekeinde tijdens een bijeenkomst over het dalende water in de Mekong Rivier, georganiseerd door de Mekong River Commission, een niet-gouvernementele organisatie. Zo’n 65 miljoen mensen uit Vietnam, Cambodja, Laos, Thailand, Burma en China zijn in hun voedselvoorziening afhankelijk van de rivier. Het visreservoir in de Mekong is gevarieerd, en de rivier is van groot belang voor de rijst die verbouwd wordt in de natte Mekongdelta in het zuiden van Vietnam.

Onlangs bereikte de rivier, die ontspringt in Tibet en uitkomt in de Zuid-Chinese Zee bij Vietnam, haar laagste stand in twintig jaar tijd. Dat heeft te maken met klimaatverandering waardoor regen uitblijft. Dat heeft gevolgen voor de voedselvoorziening en de economie van de aangrenzende landen. In Thailand zijn er ’wateroorlogen’ tussen boeren uitgebroken om hun gewassen in leven te houden.

Als gevolg van de droogte stroomt het zoute water uit de Chinese Zee tachtig kilometer landinwaarts Vietnam in. Daardoor zijn de rijstoogsten in de vruchtbare Mekongdelta nu al aangetast. Voor de Vietnamese economie heeft dat vervelende gevolgen want die is afhankelijk van de inkomsten uit rijstexport.

De ernst van de situatie lijkt steeds meer door te dringen tot de leiders van de landen aangrenzend aan de Mekong. De Mekong River Commission, waar Thailand, Cambodja, Vietnam en Laos lid van zijn, belegde voor het eerst in zijn vijftienjarig bestaan een speciale bijeenkomst over de gevolgen van klimaatverandering voor de rivier. Bovendien zegden ook leiders van China en Burma, die geen lid zijn van de organisatie, toe mee te willen denken over oplossingen.

„Het geeft goed de ernst van de situatie weer”, zegt Arjan Thapan, adviseur infrastructuur en water bij de Asian Development Bank (ADB). Klimaatverandering is volgens Thapan één van de oorzaken van het dalende water in de Mekong. „Inspelen daarop is lastig, want het is niet duidelijk wat voor effect die verandering heeft op de rivier. Het ene jaar hebben we te maken met overstromingen en het andere jaar kampen de landen met grote droogte doordat regen uitblijft.”

Klimaatverandering is volgens milieuorganisaties niet de enige verklaring voor het dalende waterniveau in de Mekong. Zij beschuldigen China ervan water te ’stelen’ dat gebruikt wordt voor de inmiddels vierde dam, die China momenteel bouwt in de Mekong. Deze moet elektriciteit gaan opwekken. China ontkent en verklaart in juli voor het laatst water te hebben gebruikt voor de dam.

„China wordt ten onrechte beticht van het stelen van water”, zegt Thapan. „Ten eerste omdat China niet het enige land is dat water uit de Mekong gebruikt voor zijn dam. Laos en Cambodja, die momenteel ook werken aan waterkrachtcentrales, gebruiken het ook maar daar wordt niet over gesproken. Ten tweede, en belangrijker nog, is dit niet het echte probleem. Met goede irrigatie kun je best waterkrachtcentrales bouwen. Klimaatverandering heeft, mede door de onvoorspelbaarheid, grotere gevolgen.”

Volgens Thapan is het nu zaak dat de verschillende landen die aan de Mekong grenzen gaan samenwerken, in plaats van te concurreren wat nu nog te vaak gebeurt. „Een waterprobleem vraagt om een gezamenlijke oplossing, al is het maar om technische informatie op dit gebied uit te wisselen. De bijeenkomst van afgelopen weekend is een eerste stap in de goede richting.”

Hoe moet die gezamenlijke oplossing er dan uitzien? „Water moet een goede prijs krijgen. Ik geef altijd het voorbeeld van Australië. Een aantal jaar geleden kampte ook dit land met grote watertekorten. De Australische regering is toen samen met regionale overheden om de tafel gaan zitten om een prijs voor watergebruikers af te spreken. Daardoor is het watertekort in Australië sterk teruggedrongen. Dit handelssysteem moet tussen de verschillende landen die aan de Mekong grenzen ook ingevoerd worden.”

„Maar dit soort gezamenlijke oplossingen zijn niet makkelijk realiseerbaar in Azië”, zegt Thapan. „Dat heeft te maken met de structuur en economie van de landen. Waterschaarste in India bijvoorbeeld wordt veroorzaakt door de vraag vanuit de landbouw, een belangrijke sector voor de economie. In 2030 is er 30 procent te weinig wateraanbod. Om dit gat te dichten is 6 miljard dollar per jaar nodig. In China daarentegen wordt het watertekort veroorzaakt door vervuiling van het water, als gevolg van industrialisatie. Kosten: 22 miljard per jaar. Het vraagt om verschillende oplossingen, maar de problemen, namelijk waterschaarste, zijn hetzelfde.”