Nederlands natuurbeleid blijft achter

Nederland blijft achter bij de invoering van Natura 2000, de richtlijn die de belangrijkste Europese natuurgebieden moet beschermen. Uit een groot onderzoek in opdracht van de Europese Commissie blijkt dat ons land beslist niet ’het braafste jongetje uit de klas’ is, maar slechts een middenmoter.

In het onderzoek dat in juni wordt gepubliceerd, wordt de invoering van Natura 2000 in alle Europese lidstaten vergeleken. Specialisten van Wageningen Universiteit werkten daarin samen met onderzoekers van het gerenommeerde Eurosite en het European Centre for Nature Conservation.

Volgens de Nederlandse onderzoekers lijkt het alsof we in ons land rigide omgaan met de regels, maar is dat beslist niet zo. Verschillende landen die met Nederland zijn te vergelijken, gaan veel voortvarender te werk, zoals Frankrijk, Groot-Brittannië en Denemarken. Daar wordt volgens de onderzoekers ook beter ’gepolderd’.

Uit de rapportage blijkt dat de specifieke Nederlandse situatie wel extra problemen oplevert. Nederland kent relatief veel, zeer kleine Natura 2000-gebieden. Maar die hebben wel allemaal buren die al dan niet terecht bezwaar maken. Daarbij komt dat de problemen bij het herstel van de natuurwaarde in de kleine gebieden vaak van buiten komen. De beheerder heeft bijvoorbeeld maar geringe invloed op het terugdringen van stikstofdepositie, die vooral door verkeer en industrie wordt veroorzaakt. De hoogte van het waterpeil in het gebied wordt weer bepaald door het Waterschap.

In Frankrijk en Engeland hebben de lokale partijen als boeren, jagers en bosbouwers historisch ’het technisch beheer’ in handen, en die kunnen de doelstellingen van Natura 2000 van onderaf aanpakken. In Nederland daarentegen is het gebied veelal in beheer van Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer en die zijn afhankelijk van hulp van de externe partijen.

Die hulp is volgens de Wageningse ecoloog Rob van Apeldoorn verre van vanzelfsprekend omdat Nederland een traditioneel sterke natuurlobby kent, terwijl er ook een forse economische lobby is. Die partijen staan hier met de ruggen tegen elkaar, aldus de onderzoekers. Verder belemmert de sectorale wet- en regelgeving Nederland een snelle invoering. Als het gaat om kabels in de grond of het waterpeil of de dijkhoogte: daar hebben allemaal verschillende instanties iets over te zeggen. Die versnippering staat samenwerking in de weg.

In hun onderzoek naar de Europese praktijk bemerkten de onderzoekers dat een aantal landen Natura 2000 heeft gekoppeld aan het plattelandsbeleid. In Frankrijk en Denemarken, maar ook in Duitse deelstaten, is Natura 2000 gebruikt als instrument tegen de leegloop van het platteland en tegen werkloosheid. Ook Nederland zou die richting op kunnen.