Voor duurzame recreatie in de natuur

Gezamenlijke aanpak kan ongewenste verstedelijking van natuurgebieden voorkomen.

Slaat de natuurbescherming in de vorm van Natura 2000 te ver door? De oud-directeur van Natuurmonumenten, Frans Evers, stelt dat de uitwerking van Natura 2000 gepaard gaat met een ’technisch-ecologische precisie waar menig ruilverkavelaar uit de jaren zestig zijn vingers bij zou aflikken’ (Trouw, 14 april). Ik zit steeds meer in mijn maag met de fictieve tegenstelling tussen natuur en recreatie die we zien in Natura 2000 en andere natuurgebieden.

Trots waren we op de ecologische hoofdstructuur. In dit netwerk van grote en kleine gebieden wordt de natuur niet alleen beschermd, maar ook nieuwe natuur ontwikkeld. Door onze slimheid en ervaring met landinrichting zouden naast de natuur ook recreatie, waterbeheer en landbouw profiteren. Door het hele land vinden we mooie voorbeelden van win-winsituaties waar bijvoorbeeld bij aanleg van nieuwe natuur natuur ook gezorgd is voor wandelpaden en betere omstandigheden voor de landbouw.

Maar de wetgeving schiet soms zijn doel voorbij. Heel duidelijk zie je dat waar recreatievoorzieningen in de natuur liggen. Veel campings en recreatieterreinen liggen in de natuur. Logisch: het gaat om plekken waar wij in onze vrije tijd graag willen doorbrengen. Sterker nog: de natuurbescherming ontleent haar bestaansrecht aan het gegeven dat we zo genieten als we in de natuur zijn.

Toch hebben bedrijven die daarvoor voorzieningen aanbieden het moeilijk. Door de ligging in de ecologische hoofdstructuur is vernieuwing, laat staan uitbreiding, zo goed als onmogelijk. Ook als er tegelijk alles aan gedaan wordt om de natuur op die plekken te versterken. We hebben het dan over campings of recreatieterreinen die aangepast moeten worden aan de eisen van deze tijd. Toeristen en recreanten vragen vandaag de dag meer natuurbeleving, voorzieningen, ruimte en privacy.

Doordat vernieuwing zo goed als onmogelijk is, verslechtert de bedrijfseconomische situatie. Zo is meer natuur op grotere staanplaatsen kapitaalintensief en om de investering te kunnen dragen is beperkte schaalvergroting nodig. In de huidige praktijk van de natuurwetgeving kan dit niet. Natuur en recreatie worden lijnrecht tegenover elkaar gezet, terwijl ze in het echt nauw met elkaar verbonden zijn.

Als gevolg hiervan staan de rendementen van de recreatiebedrijven onder druk. Dan slaan de hyena’s uit de vastgoedwereld toe. Zij kopen verouderde recreatiebedrijven op om er tweede woningen te realiseren. Op het terrein worden huizen gebouwd die worden doorverkocht aan particulieren. Veldjes waar voorheen tenten stonden of kleine huisjes voor de recreërende middenklasse worden zo villaparkjes in het bos. Onder andere op de Veluwe proberen provincie, gemeenten en ondernemers al jarenlang dit fenomeen een halt toe te roepen, met beperkt succes.

Het snelle geld heeft zo ook zijn weg gevonden naar de mooiste en meest kwetsbare plekken in onze ecologische hoofdstructuur. De recreatieontwikkelaars kapitaliseren de grondwaarde en zijn daarna zo snel mogelijk weer weg. Een verstedelijkt natuurgebied achterlatend.

De natuurbeschermingswetten kunnen dit niet tegenhouden. Een gezamenlijke aanpak, gericht op praktische oplossingen kan dit wel voorkomen. Volgens de letter van de wet staat het aantal vierkante meters en kampeerplekken voorop, niet de huidige of potentiële natuurwaarde ter plekke. Bij recreatieve gebiedsontwikkeling dienen ondernemers, natuurbeheerders, overheden en andere partijen samen plannen te maken waarin zowel de natuur, het publieke recreatie belang, als de ondernemers beter af zijn. Zo blijven de recreatiebedrijven levensvatbaar en wordt ongewenste verstedelijking van natuurgebieden voorkomen.

Door de technocratische uitvoering van Natura 2000 en de spanning tussen natuur en recreatie kan het draagvlak voor natuurbescherming afbrokkelen. Niet rigide vasthouden aan de letter van de wet, maar in de geest van de wet samenwerken aan duurzame recreatie in de natuur.