Aan de natuur mag je best geld verdienen

Natuur kan alleen duurzaam worden beschermd als ondernemers ruimte krijgen voor bedrijfsontwikkeling.

Dat de publieke discussie over bescherming en beheer van natuur en in het bijzonder over het Europese natuurnetwerk Natura 2000 en de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) juist nu is losgebarsten, is geen toeval. Er komen verkiezingen aan. Een nieuw kabinet staat voor ingrijpende bezuinigingen en die werpen hun schaduw vooruit. Maar bovenal dringt zich de conclusie op, dat het Natura 2000-beleid simpelweg is vastgelopen.

Frans Evers, oud-directeur van Natuurmonumenten, zei eerder deze maand in Trouw dat er te veel regels zijn rond Natura 2000 – in Nederland een netwerk van 162 beschermde natuurgebieden.

Hoopvol, maar tegelijk opmerkelijk, zijn de uitlatingen van demissionair minister Gerda Verburg. Zij meent dat het natuurbeleid doorgeschoten is. De minister ziet nu een pact als oplossing: boeren, natuurbeschermers en vertegenwoordigers van de recreatiesector moeten de handen ineen slaan.

In een onlangs verschenen rapport hekelt een werkgroep van ambtenaren van diverse departementen de volstrekt uit de hand gelopen ecologische, technocratische en dogmatische benadering van het natuurbeleid. De natuurwetgeving zelf maakt het bovendien tegenstanders van talloze plannen gemakkelijk om achterover te leunen. Zij krijgen hun ’gelijk’ toch wel bij de rechter. Het gevolg is stagnatie en afnemend draagvlak bij delen van de bevolking voor bescherming van onze natuur.

Natuur kan boeren en samenleving juist kansen en voordeel bieden. Ze kan alleen duurzaam worden beheerd en beschermd als ondernemers ruimte krijgen voor bedrijfsontwikkeling. Dat betekent weg uit het beklemmende wereldje van technische regels, bureaucratie, rigoureuze voorschiften en juristerij. De trendbreuk, die zich nu aftekent, moet goed worden benut.

Het pact waar Verburg voor pleit is nog niet dé oplossing. Er is cultuurverandering nodig. De belangrijkste ingrediënten zijn: gelijkwaardigheid en samenwerking tussen ondernemers- en natuurorganisaties, ambities die passen bij de beschikbare middelen en mogelijkheden. En betere natuurwetgeving. Een nieuwe strategie moet zich kenmerken door meer praktijkgericht en meer oog voor economische dynamiek.

Noem het ’economiseren van het natuur’, want dat is vooral in de EHS hard nodig. Dat betekent: natuurbeheer door boeren, slimme koppelingen met recreatie en woningbouw en soortgelijke private geldstromen. Het is niet erg om met natuur geld te verdienen. Meer economie in natuurbeleid vraagt om een weerslag in heldere, betere natuurwetgeving waarbij bescherming van natuur door het stimuleren van ontwikkeling centraal staat. Alleen bij bedrijfsontwikkeling zal ook echt geïnvesteerd worden in natuur en duurzaamheid door bijvoorbeeld de bouw van emissiearme stallen.

Boeren hebben meer in hun mars dan menigeen denkt en vormen het stille vermogen van natuur en landschap. Er valt veel te winnen als de boeren een grotere rol krijgen bij de aanleg en het beheer van natuur, ook in samenwerking met de bestaande natuurorganisaties. Die aanpak kent vooral winnaars.

Boeren hebben heel goed door dat markt en maatschappij de piketpalen zijn voor hun toekomst. Vernieuwing en duurzaamheid zijn sleutelwoorden tegen het decor van een Europees landbouwbeleid, dat zich na 2013 meer gaat richten op groene en blauwe diensten. Denk hierbij aan het behoud van cultuurlandschap, tijdelijke waterberging en het behoud van biodiversiteit.

De oproep van Verburg te komen tot een pact legt een zware verantwoordelijkheid op de schouders van betrokkenen. Een uitdaging, want het is heel lastig om los te komen van de taaie bureaucratie, juristerij en ambtelijke voorkeuren die besloten liggen in het ’oude natuurbeleid’.