Kamer gist naar besteding Fens-miljard

De Tweede Kamer tast in het duister naar wat er met 1,3 miljard euro is gebeurd die tien jaar geleden aan de NS zijn gegund. Het geld was bedoeld voor de ov-chip en verbetering van stations en het spoorwegennet.

Dat blijkt uit onderzoek van Trouw en de nieuwssite Nu.nl naar besteding van onder meer de ov-chipgelden. Eind 2000 kregen de NS de beschikking over drie miljard gulden (1,338 miljard euro) in het kader van het Fonds Eenmalige bijdrage NS (Fens). De NS hadden 1,9 miljard euro verdiend bij de verkoop van een telecomdochter en moesten dat afdragen aan de staat. De Tweede Kamer besloot echter dat de NS extra geld aan vier projecten mocht besteden: ov-chippoortjes op alle stations (500 miljoen), ontwikkelen van het ov-chipsysteem (226), verbeteren van het spoornet (340) en verbeteren van stations (272).

De oppositie in de Tweede Kamer heeft al enkele malen om inzicht in de Fens-gelden gevraagd. Maar in brieven van Verkeer en Waterstaat aan het parlement blijkt tot nu toe slechts 279 miljoen enigszins te zijn verantwoord. Dat geld is tot eind 2007 uitgegeven aan poortjes en de ontwikkeling van de ov-chip. Specificaties daarvan heeft het parlement niet ontvangen. Waaraan de rest van de 1,338 miljard is uitgegeven, is voor de Kamer nog helemaal niet duidelijk.

Het bedrag dat nog niet is verantwoord, is in feite veel groter dan de 1,338 miljard minus de 279 miljoen voor ov-chip en poortjes. Het Fensgeld is namelijk meteen weer bij het ministerie van Financiën in bewaring gegeven en heeft zo rente opgebracht. Zo hebben de 726 miljoen voor de ov-chip en poortjes de eerste zeven jaar vrijwel net zo veel rente opgeleverd als de 279 miljoen die er in die zeven jaar is uitgegeven.

Eind 2007 moet dus nog bijna het oorspronkelijke bedrag voor deze projecten in kas hebben gezeten. En sindsdien zijn slechts 26 stations (van de oorspronkelijk gedachte ruim 400) voorzien van poortjes, terwijl de ov-chip als systeem eind 2007 al vrijwel was uitontwikkeld. De NS willen niet zeggen hoeveel geld er sinds eind 2007 nog aan de projecten is uitgegeven noch hoeveel men nog denkt er aan uit te geven.

De NS hebben de 1,3 miljard in 2001 aan spoorbeheerder ProRail overgemaakt, die sindsdien de Fens-gelden beheert. Ook ProRail maakt niet gedetailleerd duidelijk wat er met het geld is gebeurd. Wel meldt een jaarverslag van ProRail dat er eind 2008 nog 815 miljoen over was. En ProRail meldt dat zijzelf tot eind 2015 nog 257 miljoen aan Fens-gelden denkt te besteden; de NS zouden de rest investeren, aldus ProRail. De 257 miljoen van ProRail zouden overigens vrijwel geheel gedekt kunnen worden uit de rente-opbrengsten van de 815 miljoen die er ruim een jaar geleden nog waren.

De NS weigeren bedragen bekend te maken omdat dat concurrentiegevoelige informatie zou zijn. Wel zeggen de NS dat in brieven van het ministerie van verkeer en waterstaat aan de Tweede Kamer ’aandacht is besteed aan de Fens-projecten’. Daarin zijn echter geen bedragen verantwoord die ook maar in de buurt komen van de beschikbaar gestelde 1,3 miljard.

In de Tweede Kamer heeft de Socialistische Partij herhaaldelijk om opheldering gevraagd omtrent de uitgaven aan ov-chip en andere Fens-projecten. De SP wil dan ook zo snel mogelijk een grondig onderzoek naar de besteding van dit geld. SP-woordvoerder Manja Smits: ’In deze tijden van crisis zijn we op zoek naar miljarden, terwijl we alleen op dit project al geen idee hebben waar meer dan een miljard euro aan publiek geld is gebleven. Dat is niet uit te leggen.”