Compacte kranten

De Volkskrant is deze week compact geworden. Hij stak bij ons samen met de compacte Trouw in de bus. We legden ze naast elkaar. „Zoek de verschillen”, zei mijn geliefde mismoedig. De Volkskrant was op Trouw gaan lijken. Ze droegen allebei hetzelfde blauwe shirt.

De Volkskrant was wel een stukje dikker. En de krant heeft een column op de voorpagina, van een bekende auteur, Arnon Grunberg. Een bekende naam geeft cachet.

Grunberg moet een specialist in de kleine ruimte zijn, want op zo’n compacte voorpagina moet nog van alles aan boodschappen gedaan worden. Hij heeft maar een paar zinnen, 150 woorden, ter beschikking.

Boven zijn eerste stukje stond ’Sfinx’. Zo ziet hij zijn rol.

Een sfinx is een mythisch wezen, half mens, half dier. Het drukt zich cryptisch uit. De compacte Volkskrant heeft dus op de dagelijkse voorpagina een cryptogrammatisch auteur. „Laat mij maar zijn wie mijn tegenstander niet is”, schrijft hij bijvoorbeeld.

Trouw mag dan wel eens moeilijk doen met al zijn getob over religie en filosofie, de Volkskrant is een denksportkrant geworden.

We leefden thuis al een hele tijd met de compacte Trouw, de krant heeft net een opfrisbeurt achter de rug, die de Volkskrant nog voor de boeg heeft. Dat zit zo.

Een compacte krant heeft veel paginaatjes. De lezer moet dus flink bladeren, het aanbod komt in stukjes en brokjes voorbij en je merkt het grote nadeel van dit formaat: men kan nauwelijks een hiërarchie, een ordening, in het nieuws aanbrengen. Trouw en de Volkskrant proberen het euvel met kunstgrepen op te lossen: de eerste paginaatjes heten bij Trouw ’Vandaag’, bij de Volkskrant ’Ten eerste’ – ze bevatten in principe het nieuws waaraan de redactie die dag het meeste gewicht toekent.

Die eerste pagina’s zijn eigenlijk een ’verlengde voorpagina’, zei de hoofdredacteur van de Volkskrant, maar dat leek me hoofdredacteurenpraat. Eigenlijk krijgt u dus bij uw compacte krant vijf en zes voorpaginaatjes. Bij het oude, brede formaat zag je het belangrijkste nieuws meteen. Dat had de vetste koppen. Die begonnen links bovenaan. Op kleine pagina’s valt de blik overal en nergens.

Trouw heeft dankzij de recente herinrichting het aanzien van die pagina’s rustiger gemaakt. Bij de Volkskrant zwabbert en klotst het nog. En méér van die paginaatjes leveren niet meteen meer overzicht.

Maar je kunt vormgeven wat je wil, het lijkt wel of in die moeizame nieuwspresentatie iets anders tot uitdrukking komt: het algehele verlies aan nieuwsfunctie voor de gedrukte krant.

Nog steeds zijn goede kranten loodsen in de actualiteit, ze hanteren graag begrippen als duiding, achtergrond en analyse. Aan hoe goed ze dat doen ontlenen ze hun kracht en hun bestaansrecht.

De een heeft een sfinx. De ander heeft wat meer woorden nodig.