Film rijt oude Franse wonden open

Met ’La Rafle’ herbeleeft Frankrijk de donkerste dag uit zijn moderne geschiedenis. Maar zowel historici als filmcritici brommen.

Slechts één foto bestaat ervan: een terloopse rij bussen, geparkeerd langs de gevel van het wielerstadion Vélodrôme d’hiver. Veel meer is er niet op te zien. Als er al foto’s in de politiearchieven zaten, dan zouden die er ongetwijfeld uit verwijderd zijn. Bevelen zijn bevelen, maar harde bewijzen? Nee, dat liever niet.

Toch herbeleeft Frankrijk dezer dagen het drama dat zich op de bewuste dag in 1942 afspeelde juist via beelden. Tv-zender France 2 wijdde er een hele avond aan met getuigenissen, documentaires en een discussie tussen historici. 3,5 miljoen mensen volgden de uitzending.

]]>

En dan is er natuurlijk ook de film waar het allemaal om draait: ’La Rafle’ (de razzia) metsterren als Jean Reno en Mélanie Laurent. De film schetst in detail de gebeurtenis die bekend werd als ’La rafle de Vel’ d’Hiv’ en die als zodanig symbool staat voor de jodenvervolging in Frankrijk onder de Duitse bezetting.

Op 16 juli 1942 werden in Parijs ruim 13.000 joden van hun bed gelicht en naar het wielerstadion vervoerd. Vanuit daar ging het naar kampen in de Loiret en vervolgens naar de gaskamers van Auschwitz.

Daarmee peurt ’La Rafle’ in de donkerste diepten van de Franse moderne geschiedenis. Weliswaar betrof het een verzoek van de nazi’s, maar het waren de Franse autoriteiten die de razzia op touw zetten en – niet zonder ijver – uitvoerden.

Het zogeheten Vichy-regime (zie kader) wierp dusdanige smetten op het Franse zelfbeeld dat het aanvankelijk lange tijd is weggekeken. Pas in 1995 doorbrak toenmalig president Chirac het zwijgen met een toespraak waarin hij onder verwijzing naar de razzia stelde dat ’het land van de Verlichting’ op die dag het ’onherstelbare’ had begaan – een formulering die hem op kritiek kwam te staan van patriottistische historici die volhielden dat het de schuld van individuen was geweest en niet van ’Frankrijk’ als zodanig. Frankrijk? Dat waren de ’vrije Fransen’ van De Gaulle in Londen, beslist niet de schurken van Vichy.

Nu is er dus de eerste grote publieksfilm over het drama. Zal die het Frankrijk eenvoudiger maken het pijnlijke collaboratieverleden onder ogen te zien? Historicus Max Gallo sprak tijdens de marathonuitzending op tv over een ’noodzakelijke film’. Henry Rousso, één van Frankrijks grootste ’Vichy’-specialisten, vindt dat onzin.

„Er wordt nu gedaan of de film het laatste taboe opheft, maar op scholen wordt de Franse jodenvervolging al jaren onderwezen.” Ook plaatst hij vraagtekens bij het nut van een moreel geladen film als ’La Rafle’. „Politieke correctheid ligt op de loer, terwijl het een visie uit velen is.”.

Rousso ergert zich aan de melodramatische toon. „Het lijkt of de ’plicht tot herinnering’ tot een ’plicht tot spektakel’ is geworden.”

Ook filmcritici brommen. Wanneer een krant als Le Monde spreekt over ’onverteerbaar spektakel’, verwijst hij niet naar de verschrikking van de jodenvervolging alleen. ’Teveel pathos, te weinig afstand’, zo luidt het oordeel. Eric Libiot van weekblad l’Express spreekt over een ’belachelijke poppenkast’ en ’een film zonder ziel’. Het onderwerp is belangrijk genoeg, zo schrijft hij. „Maar waarom zo vet aangezet? De razzia van Vel’ d’Hiv verdient een betere film.”