Klaar voor de keuze of klaar met de basisschool?

weblog Afgelopen week hadden we bij het LAKS gasten uit Finland en Noorwegen. Deze Scandinavische scholieren stonden helemaal versteld toen wij vertelden dat we een keuze voor schoolniveau moeten maken op de leeftijd van 12 jaar. Zij vonden dit veel te vroeg; bij hun was dit 15 jaar. Maar ik ben het niet helemaal met ze eens.

Toen ik in groep 8 zat, was ik er wel klaar mee. Ik wilde verder, naar iets nieuws en hogers. Om me heen zag ik dat klasgenootjes hetzelfde hadden na 8 jaar basisschool. We hadden er niet aan moeten denken nog langer op een basisschool te zitten en ik denk dat de meeste Nederlandse scholieren uitkijken naar de middelbare school.

Er is echter een groot verschil tussen Scandinavië en Nederland: daar begint de basisschool pas op de leeftijd van 7 jaar en kan deze ook langer duren. In ons systeem is de leeftijd van 12 dus waarschijnlijk wel het beste keuzemoment, alleen kleven daar grote nadelen aan waar aandacht voor moet zijn. Die komt er ook steeds meer, zo presenteerde de Onderwijsraad onlangs haar advies ‘vroeg of laat’.

Het lastige van ons systeem is dat veel scholieren misschien wel uitkijken naar de middelbare school, maar vanwege hun beperkte ontwikkeling (ze zijn immers pas 12) kunnen ze nog geen valide keuze maken. Zichtbaar is bijvoorbeeld dat sommige kinderen uit lagere sociale klassen zich nog niet volledig hebben kunnen ontplooien en dus sneller in het vmbo terechtkomen, terwijl ze er later achter komen dat ze makkelijk havo of vwo aankunnen.

Om deze problemen op te vangen zijn maatregelen nodig. Wij denken hierbij aan het vergemakkelijken van de doorstroom naar een hoger niveau, vooral vmbo-havo. Dit kan door havo-scholen niet langer aanvullende eisen te laten stellen aan de poort voor binnenkomende vmbo’ers. Daarnaast moet er meer ondersteuning geboden worden aan de scholieren die nog niet weten wat ze moeten kiezen.

De Onderwijsraad stelt dat er zogenaamde “voetklassen” moeten komen; na groep 8 nog een jaartje basisschool. Of dit werkt is nog maar de vraag: scholieren willen immers door, met hun vriendjes mee, en niet nóg een jaar wachten. Wat wel goed kan werken is het versterken van begeleiding voor de keuze, dagje meelopen op de middelbare school en dergelijke.

Aan ons systeem kleven dus bepaalde haken en ogen, maar willen we het keuzemoment opschuiven dan moet het hele systeem op de schop. Met enkele maatregelen kunnen er echter al veel negatieve gevolgen uit de ban worden gedaan. Dan kunnen we de Scandinaviërs overtuigen dat dit wél werkt.