Vooral dalende omzetten zijn een reden tot zorg

Voorspellingen voor 2010? Grote Nederlandse bedrijven wagen zich er niet aan. Ze proberen de schade van de economische crisis te beperken. Maar optimisme is nog ver te zoeken.

Het is een wat somber beeld dat opdoemt nu het ’jaarcijferseizoen’ bijna weer voorbij is. Of het nu de chemie, de bouw of de post is: de resultaten over 2009 zijn slecht. Over het geheel genomen liggen de winsten lager dan in het eerste crisisjaar 2008. En waar de winstcijfers meevallen, is fors in de kosten gesneden of er waren incidentele inkomsten zoals belastingmeevallers en de verkoop van bedrijfsonderdelen.

Maar dat de winsten tegenvallen, is nog niet het ergste. Het zijn de dalende omzetcijfers die meer zorgen baren. Die vormen de beste thermometer voor hoe de echte, de reële economie ervoor staat. En die getallen laten zien dat het economisch herstel zeer moeizaam op gang komt en dat bedrijven en consumenten de hand op de portemonnee houden.

Toch is er wel een aantal positieve berichten te destilleren uit de berg jaarresultaten. De overheid blijft geld uitgeven en in Azië komt de economische groei al beter op dreef. En ondernemingen die zich op een specifieke tak richten, zoals producten voor de zorg of duurzame ontwikkeling, slagen er beter in de effecten van de crisis te verzachten.

Een voorbeeld van dat laatste is Philips. Het Eindhovense bedrijf richt zich de laatste jaren steeds meer op de medische sector en maakt apparaten zoals MRI-scanners. De omzetdaling in deze divisie ’Healthcare’ bleef beperkt en de bijdrage aan de totale winst van het elektronicaconcern was zeer groot.

Ingenieursbureau Arcadis ziet op milieugebied de opdrachten alweer binnenkomen. De behoefte aan advies over energieverbruik, de CO2-voetafdruk en watermanagement blijft groeien. Bovendien sleepte het bureau een project voor de bouw van een ziekenhuis in China binnen. De overheid is daarnaast één van de redders, constateert Arcadis. Vooral investeringen in infrastructuur zijn langlopende projecten die ook in crisistijd gewoon doorgaan.

De grote bouwbedrijven voelen dat effect nog veel sterker. VolkerWessels, Bam, Ballast Nedam en Heijmans worden hard getroffen doordat de bouw van nieuwe woningen en kantoorpanden stagneert. Maar in de wegenbouw bleven de resultaten op peil (Ballast Nedam) of was er zelfs groei (VolkerWessels). Ballast Nedam wist ook meer winst te behalen met een ’groen’ onderdeel: het bouwen van windparken op zee. Een belangrijk effect van de crisis in de bouw is de toegenomen concurrentie. Bedrijven schrijven met zo laag mogelijke bedragen in op opdrachten, waardoor van de marges weinig overblijft.

De druk op de prijzen beheerst ook de levensmiddelensector. Er moet gegeten worden, dus het aantal verkochte producten is hier niet het probleem. Prijzenslagen en koopjesjagers zetten de winsten van Ahold en Unilever onder druk.

Of 2010 betere cijfers zal opleveren, is uiterst onzeker. ’Stabiel slecht’, kenschetste TNT-topman Peter Bakker de situatie. Over 2010 liet hij zich zeer terughoudend uit.

Topman Hans Wijers van chemieconcern Akzo noemde het economisch herstel ’fragiel, zwak en onzeker’. Op de beursvloer van de AEX werd deze eerlijkheid meteen die dag afgestraft. Hetzelfde gold voor chemiebedrijf DSM en maker van bakkerijproducten CSM. Hun weigering een voorspelling te doen voor de resultaten in 2010 deed de twee aandelen direct zakken.

Inmiddels staat de AEX-index op het hoogste punt van dit jaar. Of dat al betere tijden in de echte economie aankondigt, is de vraag. De sleutel ligt voor een deel bij de consumenten. Hun vertrouwen stijgt nauwelijks, bleek deze week uit CBS-cijfers. Ze zijn een fractie positiever over het economisch klimaat. Dat uit zich nog niet in daden: de ’koopbereidheid’ is onveranderd laag.