Cohen kan verbinden als zijn leiderschap ook democratisch is

Hoewel de politieke aanvoerders in ons bestel meer aan gewicht hebben gewonnen dan goed is voor de democratie en henzelf, hebben de partijleden over de keuze van die aanvoerders feitelijk niets te vertellen. Nog altijd niet.

Veertig jaar geleden brak de toenmalige PvdA-leider Den Uyl de staf over de ondoorzichtigheid van het politieke bedrijf waarin het ‘oncontroleerbare geknutsel van enkelingen’ beslissend was. De gang van zaken in PvdA en CDA na de val van het kabinet laat zien dat de toestand er eerder beroerder dan beter op is geworden.

De verschuiving van de macht naar de top heeft tot een gesloten politieke cultuur geleid, waarin de podia van verantwoording en debat zijn verdwenen. De partij is geen tegenmacht meer, maar in alle geledingen ondergeschikt aan het belang van machtsbehoud. De partijleider is in de woorden van oud-PvdA-politicus Ed van Thijn ‘de kip met gouden eieren geworden die niemand wil slachten’.

Veelzeggend voor de naar binnen gerichte cultuur is dat Bos en Cohen, de gaande en komende man in de PvdA, afgelopen vrijdag geen moment stilstonden bij de dood van de democraat Van Mierlo, laat staan dat ze zich schatplichtig aan hem voelden. Cohen heeft daarover naderhand zijn spijt betuigd, maar pijnlijk was het wel voor de burgemeester van de stad waar Van Mierlo in 1966 geschiedenis schreef.

Bij het CDA staat de interne democratie er niet beter voor getuige het gemor in de achterban. Aanvoerder Balkenende verantwoordde zich pas twee weken na de val achter gesloten deuren tegenover de provinciale afdelingsvoorzitters. Het partijbestuur had de partij toen al voor een voldongen feit gesteld door hem direct na de crisis opnieuw voor het kopmanschap voor te dragen. Hoe gefrustreerd ze ook zijn, de partijleden mogen die keuze eind april met applaus bezegelen.

In de PvdA heeft Bos nog enige weken geveinsd voor het lijsttrekkerschap en premierschap op te gaan, alvorens hij de partij met zijn vertrek overviel. De euforie over zijn opvolger mag groot zijn, de wijze waarop de opvolging is ‘geregeld’ is een fraai staaltje van oncontroleerbaar geknutsel van enkelingen.

De paradox van de gegroeide leiderscultuur is dat de wijze waarop de huidige politici leiding geven, sterker dan ooit ter discussie staat. Bos zei bij zijn vertrek dat verbindend leiderschap nodig is. Dat kan alleen maar als dat leiderschap ook democratisch is en dus afrekent met de cultuur van geslotenheid.