Als we IJsland helpen, helpen we onszelf

Het is kortzichtig te proberen de IJslanders nu wat zilverlingen afhandig te maken. Zij hebben op termijn zoveel meer te bieden.

Nederland en Engeland willen minimaal de miljarden terug die aan IJsland zijn geleend om mensen die daar tot 100.000 euro spaargeld verloren, hun geld terug te geven. Moet Jan Modaal op IJsland die rekening betalen? De schade hoofdelijk omslaan over alle inwoners van de betrokken landen is wel zo redelijk. En het is niet slim IJsland buiten de EU te houden.

In de elders veroorzaakte storm in de financiële wereld sloegen ook in IJsland hoog aan de wind zeilende banken om. Het zou best waar kunnen zijn dat de IJslandse autoriteiten de Britse en Nederlandse toezichthouders niet adequaat hebben geïnformeerd; het is natuurlijk ook waar dat die toezichthouders wisten of konden weten dat het IJslandse toezicht te kort schoot en dat bij een deconfiture van Icesave IJsland de deposito’s zelf niet kon garanderen.

Dat Nederland en het Verenigd Koninkrijk vervolgens in de hitte van de strijd een regeling hebben getroffen om hun spaarders te vrijwaren van schade valt te waarderen: het bezweren van de crisis had toen terecht prioriteit. Nu wij in rustiger vaarwater zijn beland is het zaak om die regeling serieus te heroverwegen.

De vraag of IJsland kan betalen heeft ten onrechte de vraag verdrongen of IJsland op een per capita basis zo disproportioneel zou moeten betalen. Het antwoord op die vraag naar redelijkheid is negatief: de crisis is niet een exclusief IJslands product maar de consequentie van collectief falen; Nederlandse spaarders namen voor een hogere rente hogere risico’s en de toezichthouders in onze landen beriepen zich op hun formele onvermogen tot ingrijpen.

Opmerkelijk is ondertussen dat de politieke kampioenen van de vrije markt in Nederland nu de kampioenen zijn van een onbuigzaam standpunt jegens IJsland. Je zou in het licht van het bovenstaande verwachten dat ze zich gedeisd zouden houden op dit dossier. Nog opmerkelijker is dat wordt geopperd IJsland de toegang tot EU-lidmaatschap te ontzeggen.

De vraag of het wellicht een belang van Nederland en de EU is IJsland te verwelkomen heb ik nog niet horen stellen. Het is een Europees belang. IJsland beschikt over aanzienlijke voorraden duurzame energie en rijke, duurzaam beheerde visgronden. De waarde van de strategische positie van IJsland aan de ingang van de Noordelijke IJszee neemt met het economisch belang van dat gebied alleen maar verder toe.

IJsland is in veel zaken een geestverwant van Nederland en zal als zodanig de Nederlandse stem versterken. Maar bovenal: toetreding van IJsland zal Noorwegen een significant duwtje in de richting van het EU-lidmaatschap geven, zo luidt de communis opinio onder de Noren, en het belang van dat lidmaatschap voor ons is evident. Argumenten van energiezekerheid, overige natuurlijke rijkdommen, strategische positie, geestverwantschap: zij gelden alle eens te meer voor Noorwegen.

Deze hele geschiedenis is ook een aansporing nog eens naar het subsidiariteitsbeginsel te kijken in de EU. Toezicht op Europees in plaats van nationaal niveau had veel van deze Icesave-ellende kunnen voorkomen. Het is een voorbeeld van het uit de pas lopen van integratie van de markt en integratie van de bijbehorende instituties.

En ook voor het overige is het hele Europa-sceptische klimaat in Nederland aan herijking toe: zonder verdere politieke en economische integratie blijft de euro wankel en blijft de Unie op het internationale toneel even kwetsbaar als onzichtbaar en dat is allemaal niet in ons belang.