Alles wat had kúnnen zijn

Ze leek een personage uit haar eigen boeken: succesvol maar met een onvervuld verlangen naar geluk.

Zo’n zes miljoen boeken van haar hand werden er in Nederland verkocht. Maar in het rijtje Reve, Mulisch, Hermans komt haar naam niet voor. Ook al gaf schrijfster Margreet van Hoorn de hoop nooit helemaal op, een uitnodiging voor het Boekenbal zat er ook dit jaar weer niet in.

De negenenzeventig familieromans die ze schreef – met titels als ’Verborgen verlangen’, ’Morgen zingen alle merels’ en ’Deze mooie dag’ – mogen dan misschien geen literatuur heten, een trouwe lezersschare hadden ze wel: jarenlang was Margreet van Hoorn de onbetwiste koploper van de uitleen-top10 in bibliotheken.

Wie haar boeken omschreef als streekromans, kon een sneer krijgen van de vrouw met de lichtblauwe ogen, die bijna iedere zin eindigde met ’liefje’ of ’kindje’. Haar uitgever vergeleek haar graag met Margreet Dolman, een personage van cabaretier Paul Haenen, die liefst zoetgevooisd spreekt over ’mens-en-gevoelens’ maar er niet voor terugdeinst ongemeen fel uit te halen als het gesprek een wending neemt die haar niet bevalt.

Als je haar werk zonodig in een hokje wilde duwen, mocht je zeggen dat Margreet van Hoorn familieromans schreef. Zelf vond ze de term psychologische roman meer van toepassing op haar werk. ,,Ik ben een boek eens geëindigd met de zin: ’Je bent pas vrij als je los kunt laten wat je niet hebt.’ Dat is toch psychologie of niet dan?”

Naamsbekendheid bouwde Margreet van Hoorn op in de jaren vijftig, toen ze voor Libelle werkte. Interviews met de nadruk op emoties werden haar handelsmerk. Gesprekken met moeders van bekende Nederlanders leverden een successerie op. De lezeressen waren al net zo enthousiast over haar romantische verhalen en wekelijkse gedichten. De fictieverhalen voor het damesblad waren de aanloop naar haar boeken vol familieperikelen en onbereikbare liefdes – volgens haar uitgever maakte Margreet van Hoorn de Nederlandse geest rijp voor wat later soapseries zouden worden.

Daar, op de Libelle-redactie in Amsterdam, werd Margreet van Hoorn geboren. Haar eigen naam had te weinig flair voor een schrijfster van haar allure, vond de hoofdredactie. Omdat er maar geen echtgenoot kwam die haar van een fraaie achternaam kon voorzien leek een noodgreep op zijn plaats.

Margreet van Hoorn werd geboren als Greetje de Reus, de jongste dochter van de fietsenmaker aan het Kleine Noord in Hoorn. Een wat bangig meisje was het, een dromertje. Toen ze een jaar of acht was en de hele klas naar de speeltuin ging, durfde ze niet mee. Huilend keek ze vanachter een boom toe hoe de klas vertrok. De hele dag kon ze aan niets anders denken – natúúrlijk had ze graag mee gewild, maar ze zag zo levendig voor zich was er allemaal mis kon gaan, dat het haar verlamde.

In het Hoornse middenstandsmilieu had Greetje last van haar fantasie. Ze wilde weg. Om zangeres te worden. Of schrijfster. Of actrice. Na de middelbare school meldde ze zich in 1939 in Hilversum, waar de radio op zoek was naar jong talent. Ze kwam terecht in het cabaretklasje met onder anderen Hetty Blok en Karel Prior. Toen de Duitsers de omroep in hun greep kregen, haalde vader Klaas zijn dochter terug naar huis.

Ze kon aan de slag bij het Dagblad voor West-Friesland. Ondanks haar gouden pen werd ze nooit journaliste. „Ik interviewde eens een meisje met een heel beroemde vader. Ze vertelde me dat ze haar vader haatte. Daar had ze een héél goede reden voor. Maar dat soort dingen schreef ik dus niet op.” En als ze bij de rechtbank zat, en de veroordeelde vroeg haar zijn wandaden niet te breed uit te meten in de krant, klapte ze acuut haar opschrijfboekje dicht. „Zo’n man moet toch ook weer verder.”

Drie keer ontmoette ze een man met wie ze haar leven had willen delen. De eerste was getrouwd („Ik wilde zijn gezin niet uit elkaar trekken”), voor de tweede had ze naar Amerika moeten emigreren – en daar had ze de moed niet voor. Om die fout niet nogmaals te maken, zei Margreet in 1965 haar Libelle-collega’s gedag. Ze verhuisde naar München voor een heimelijke liefde. Margreet van Hoorn was gevallen voor de alleenstaande zoon van haar oude zanglerares. Ze hoopte deze dirigent voor zich te winnen door in zijn buurt te bivakkeren. Maar het lot besliste anders. De man trouwde, maar niet met haar. Margreet verliet München met een gebroken hart.

In de loop van de jaren veranderde Greetje de Reus in een personage dat zo uit een van haar boeken had kunnen weglopen: ze werd de succesvolle schrijfster Margreet van Hoorn, die ondanks – of misschien wel dankzij – het zwaar gevoelde gemis van man en kinderen een druk en waardevol bestaan leidde. Zelfs de telefoon nam ze op met haar pseudoniem.

Liefde, verlangen en nostalgie waren terugkerende thema’s in haar romans en poëzie – alles wat had kúnnen zijn, mocht rekenen op Margreets liefdevolle pen. Volgens haar uitgever ging ze daarbij zo ver, dat ze zelfs ’een mythe over haar verkoopcijfers’ de wereld in bracht – volgens hem verkocht Margreet vooral in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw heel goed, maar zijn het nooit meer dan een miljoen exemplaren geweest.

Al voelde zich vaak eenzaam, alleen was Margreet van Hoorn zelden. Bijna veertig jaar bewoonde ze een monumentaal grachtenpandje in Hoorn, waar ze bijna iedere dag bezoek ontving – fans, buren, vrienden waren altijd welkom, en als de telefoon niet rinkelde, sloeg ze zelf aan het bellen. Aandacht geven was één ding, aandacht krijgen vond ze nog heerlijker.

Nadat ze drie jaar geleden haar huisje moest verruilen voor een verzorgingshuis, droogde de ooit niet te stoppen bron van verhalen en gedichten op. Hoewel haar gedichten blijven prijken boven menig overlijdensadvertentie in het Dagblad voor West-Friesland, verscheen er nog slechts af en toe iets nieuws van haar hand in Weekblad West-Friesland toen haar wereld steeds kleiner werd.

In televisieprogramma ’Villa Felderhof’ vertelde ze eens het verhaal over haar verloren liefdes, dat ze over een graftekst had nagedacht: ’Ze heeft zó haar best gedaan, maar het is bijna altijd mis gegaan’.

Van haar plan om haar eigen, onvervulde liefdes letterlijk te verwerken tot haar tachtigste roman, is het niet meer gekomen.