Politieke kopstukken nemen nog altijd lokale democratie niet serieus

Verkiezingen zijn een feestdag voor de democratie – een enkeling haalt zelfs gebak in huis. Toch is het niet te verwachten dat de burgers vandaag massaal en in juichstemming naar de stemlokalen zullen optrekken. En dat is geen wonder.

De Raad voor het openbaar bestuur, een club van mensen onder leiding van oud-burgemeester Wallage die weten hoe de hazen in bestuurlijk Nederland lopen, constateerde onlangs dat er sprake is van een legitimiteitscrisis in onze democratie. De burgers hebben nog wel vertrouwen in de regering en het parlement, maar niet meer in de wijze waarop politici hun mandaat verkrijgen en daarmee omgaan. Anders gezegd, de verticale, hiërarchische organisatie van het politieke bestuur werkt niet meer, staat zelfs haaks op de horizontale netwerksamenleving van geëmancipeerde burgers. De partijendemocratie heeft haar langste tijd gehad en moet plaatsmaken voor een publieksdemocratie, aldus de adviesraad.

Het probleem is dat de partijendemocratie in de afgelopen veertig jaar niet in staat is gebleken zichzelf te vernieuwen. Tot grote frustratie ook van de volksvertegenwoordigers zelf, zoals bleek uit een recent onderzoek van deze krant onder raadsleden. Als het vanaf morgen gaat zoals het altijd is gegaan, vormt een aantal van de gekozen raadsleden in de ruim 400 gemeenten meerderheidscolleges die aan de slag gaan op basis van een programakkoord, zonder dat burgers daar nog iets aan kunnen veranderen.

Dat moet echt anders volgens de club van Wallage, die een aantal concrete voorstellen heeft gedaan om de verbindingen tussen politiek en publiek te herstellen. Die voorstellen verdienen serieuze aandacht; van de direct gekozen burgemeester en het houden van primaries tot initiatieven om burgers al in een vroeg stadium bij plannen te betrekken. Het alternatief is dat ook het vertrouwen in de instituties van de democratie wordt aangetast.

In de kern gaat het erom de democratie ernstig te nemen. Van dat democratische bewustzijn hebben de nationale politici de afgelopen dagen geen blijk gegeven. Met hun strijd om de macht hebben zij de lokale verkiezingen onbeschaamder dan ooit overschaduwd, met behulp van de media - dat moet erbij worden gezegd. Zo wordt het dus nooit wat met de gemeenteraadsverkiezingen. Er zijn genoeg redenen om vandaag te stemmen, maar weinig redenen om de vlag uit te steken.