Vooruitdenken is de les van Uruzgan

De voorbereiding van het besluit over verlenging van de Uruzganmissie was onbegrijpelijk amateuristisch.

De val van het kabinet heeft uiteenlopende commentaren opgeleverd. Meest opvallend is wel dat de manier waarop de regering dit soort belangrijke besluit heeft voorbereid, niet ter discussie staat.

Sommige commentatoren en politici blijken een exacte meetlat te bezitten, waarmee ze de internationale invloed van Nederland kunnen meten. Die is afgenomen menen zij. Maar ten opzichte van wat? Dat we wél in Uruzgan blijven met ontwikkelingshulp zou ons dat geen andere en misschien wel meer invloed opleveren?

En wat is het toe- of afnemen van internationale invloed ons waard? Dat het toch doorzetten van een door de meerderheid van bevolking en parlement niet meer gesteunde missie een breuk in het vertrouwen voor militaire inzet elders in de wereld had kunnen veroorzaken, die moeilijk te repareren zou kunnen zijn?

Er zijn ook commentatoren die een directe telefoonlijn hebben met de Taliban, want die weten te melden dat deze zeer blij zijn met het vertrek van de Nederlandse troepen. Anderen menen dat de bevolking van Uruzgan uitermate teleurgesteld zal zijn. Ze waren immers zo blij met de Nederlandse inzet. Ik ken echter geen enquêtes of ander objectief en onafhankelijk onderzoek waar dat uit blijkt.

Het meest opmerkelijk is echter dat geen van de commentaren ingaat op het amateurisme waarmee het kabinet een dergelijk belangrijk besluit als de missie in Afghanistan heeft voorbereid. Uit reconstructies en commentaren van de betrokken politici komt naar voren, dat na de beruchte uitspraken van minister Verhagen in september, de PvdA in het kabinet in oktober opnieuw heeft aangegeven dat ze vasthield aan het besluit om uit Uruzgan te vertrekken. Tevens dat na nieuwjaar de PvdA met verschillende alternatieve voorstellen voor een langer verblijf elders in Afghanistan is gekomen en dat gelijksoortige voorstellen tot in het laatste kabinetsberaad ook van minister Van Middelkoop kwamen.

Hoe het ook zij en wat ook de afloop uiteindelijk was, het is verbijsterend te zien dat zulke belangrijke beslissingen op een dergelijke manier worden genomen. Natuurlijk had zo’n belangrijk besluit geheel anders moeten worden voorbereid. Al rond de zomer van vorig jaar had het kabinet, wetend hoe gevoelig de besluitvorming rond dit onderwerp lag, een werkgroep van deskundigen van de twee meest betrokken ministeries aangevuld met externe experts moeten instellen om een analyse te maken van de situatie in Afghanistan en in Uruzgan in het bijzonder. Daarin hadden de mogelijke alternatieven voor verdere Nederlandse inzet kunnen worden afgewogen en op een rij gezet, zowel qua kosten als steun daarvoor vanuit Nederlandse organisaties en betrokkenen. Er had eveneens gepeild kunnen worden bij de bondgenoten hoe zij een toekomstige Nederlandse inzet zagen. Tevens hadden visies daarop vanuit de Afghaanse samenleving verzameld kunnen worden.

Zo’n voorbereiding had er in ieder geval voor kunnen zorgen dat de laksheid waarmee de Navo nu met het aangekondigde vertrek van Nederland uit Uruzgan is omgegaan, doorbroken werd. Het kabinet had dan in januari een serie alternatieven met voor- en nadelen, kosten en baten kunnen hebben waaruit het had kunnen kiezen. Dat had op zijn minst geleid tot een ander debat.

Eigenlijk is dit tekenend voor hoe weinig beleid door kennis wordt gevoed in Nederland en voor het dedain dat blijkbaar in politieke en ambtelijke kringen nog steeds hangt rondom het gebruik van allerlei soorten van kennis ter voeding van beleid. Het geeft bovendien toch ook aan, denkend aan de toekomst, dat een grondige externe evaluatie van de veelgeprezen Nederlandse 3-D aanpak in Afghanistan boven aan de agenda moet staan.