Aftreden Kant staat niet op zichzelf in Haagse leiderscultuur

Agnes Kant kan worden beschouwd als het slachtoffer van een democratisch bestel dat te veel om personen is gaan draaien. De democratie als uitdrukking van een politieke gemeenschap is daardoor steeds verder uit beeld geraakt. Voor een typische gemeenschapspartij als de SP maakt dat haar terugtreden des te treuriger. Kant was een gedreven, integere en betrokken politica met een tomeloze inzet, maar niet in staat haar voorganger Jan Marijnissen in populariteit te evenaren. Haar tragiek zat dan ook niet zozeer in haar terugtreden als wel in haar optreden, dat zich kenmerkte door een permanente overspannenheid.

Kant staat in de huidige politieke cultuur niet op zichzelf. Vrijwel over de gehele lijn ontbreekt het aan kalmte, relativering en vermogen tot enige reflectie. Tot de symptomen daarvan behoort ook dat politieke leiders monsterverliezen wegredeneren, zoals Balkenende en Bos demonstreerden na de voor hun partijen desastreuze gemeenteraadsverkiezingen. Je moet de moed erin houden, maar je kunt ook de werkelijkheid geheel uit het oog verliezen.

In dat licht was het ernstig dat de besturen van CDA en PvdA na de val van het kabinet niet de tijd namen voor beraad over de oorzaken, maar vrijwel meteen hun falende leiders weer op het schild hieven. Die leiders schamen zich er op hun beurt weer niet voor de komende Kamerverkiezingen uit te roepen tot een onderlinge strijd om het premierschap. Balkenende presteerde het zelfs te verklaren dat hij alleen voor het Torentje gaat; hij zal niet in de Kamer gaan zitten. Dat getuigt van weinig achting tegenover de parlementaire democratie.

Dat laat zien dat de leiderscultuur is doorgeslagen en een fnuikend effect heeft op de democratie. Het was al kwalijk dat de nationale kopstukken op tv hun minachting toonden voor de lokale democratie. Ze deden dat vooraf door een dominante aanwezigheid op de televisie, ze deden het achteraf door het verlies van tientallen wethoudersposten en honderden raadszetels te bagatelliseren.

Het wordt nog kwalijker als ook het parlement ondergeschikt wordt gemaakt aan deze verkrampende machtsstrijd. Het had Balkenende en Bos gesierd als zij na de breuk enige deemoedigheid hadden getoond tegenover de samenleving in plaats van met hun spierballen te rollen. Die machocultuur heeft Kant de kop gekost, maar het echte slachtoffer is de democratie.