Na breuk CDA en PvdA dreigt een patstelling tussen rechts en links

Wie de glazen breekt betaalt, luidt een oude wet in de politiek, die opnieuw is bewaarheid. Het algemene beeld dat gisteravond naar voren kwam uit de eerste uitslagen van de raadsverkiezingen en een verkiezingsonderzoek, is verlies voor CDA en PvdA, de twee oude volkspartijen die twee weken terug hun coalitie opbraken. Er was winst voor de oppositiepartijen PVV, D66 en GroenLinks. De VVD is stabiel, de SP valt ver terug.

Een eenduidige conclusie valt daaruit niet direct te trekken, of het moet zijn dat, kijkend naar de grote winst van de PVV en het grote verlies van de SP, de radicalisering op de rechterflank doorzet, maar op de linkerflank juist afneemt. In de tweede plaats is duidelijk dat de nivellering doorzet. Het driestromenland van christen-democraten, sociaal-democraten en liberalen, dat kenmerkend was voor de verhoudingen in de vorige eeuw, wordt steeds smaller.

De derde gevolgtrekking is dat op basis van dit beeld de coalitievorming problematisch wordt. Dat geldt zowel landelijk als in de grote steden Rotterdam en Den Haag. Links en rechts houden elkaar in evenwicht. Dat kan een voorbode zijn van een tweedeling in de Nederlandse politiek naar Angelsaksisch model. Daaraan draagt bij dat CDA en PvdA elkaar op nationaal niveau uitsluiten. In Rotterdam doen PvdA en Leefbaar hetzelfde. Het is niet één, twee, drie duidelijk wat dat zal betekenen voor de bestuurbaarheid van land en stad.

CDA en PvdA zijn onmachtig gebleken vanuit het midden een antwoord te geven op belangrijke vragen over de richting van de samenleving. Zij moeten dat bekopen met zetelverlies in de gemeenteraden, maar de gevolgen kunnen verstrekkender zijn. De partijen dragen eraan bij dat het driestromenland blijft slinken, waardoor de vertrouwde basis onder het bestuur van Nederland geleidelijk wegvalt.

Nog niet duidelijk is welke kant het zal opgaan. Een tweedeling tussen rechts en links dreigt, mede doordat CDA en PvdA elkaar wederzijds uitsluiten. Of het zover zal komen, hangt sterk af van de liberale partijen VVD en D66, die de sleutel van de macht in handen lijken te krijgen en een matigende invloed kunnen uitoefenen.

De vijfde conclusie is dat de anti-islamitische PVV terrein wint. We gaan de gevestigde politiek gek maken, zei PVV-lijsttrekker Fritsma in Den Haag. Het ergste is dat de partij dat, gezien de breuk tussen CDA en PvdA, al gelukt is.