Voortgezet onderwijs kan nóg beter op maat kind gesneden worden

Het rapport van de Onderwijsraad over de vroege keuze voor het voortgezet onderwijs laat zich lezen als een lofzang op de Mammoetwet uit 1963. Sindsdien kent ons land een flexibel systeem van voortgezet onderwijs, waarbij leerlingen tussentijds van het ene schooltype naar het andere kunnen overstappen. Ze kunnen ook diploma’s stapelen, waarmee voor iedereen in principe de universiteit bereikbaar is.

Deze flexibiliteit en mogelijkheden van het mammoetstelsel kunnen niet genoeg geprezen worden. Zij laten zien dat je van heel goeden huize moet komen om het systeem echt wezenlijk te veranderen, zoals de voorstanders van de middenschool ooit wilden. De Onderwijsraad probeert onder dat debat een streep te zetten: een stelselwijziging is niet nodig, daarvoor zijn de voordelen voor grote groepen kinderen gewoon te groot. Deze wijze les kan iedereen ter harte nemen.

Kritiek op onderdelen is desondanks mogelijk en zelfs gerechtvaardigd. Zo presteren de beste leerlingen minder dan er van hen verwacht mag worden – een gegeven dat vooral gymnasia en vwo’s zich aan moeten trekken. Nemen ze te veel kinderen aan, dagen ze de leerlingen voldoende uit?

Naast deze verspilling van talent aan de bovenkant, is er verspilling aan de onderkant. Allochtone kinderen en kinderen uit een lager sociaal-economisch milieu hebben minder kansen dan hun blanke leeftijdgenoten uit iets hogere kringen. Ze komen te vaak in het vmbo terecht, terwijl ze havo of vwo zouden kunnen. Zowel voor henzelf als voor de samenleving – die streeft naar meer hogeropgeleiden – is dat een gemiste kans.

De Onderwijsraad toont aan dat die verkeerde keuze verband houdt met het feit dat Nederlandse leerlingen al op hun twaalfde moeten kiezen voor een schoolsoort. Juist beter presterende leerlingen hebben baat bij die vroege selectie. De raad is daarom tegen een algemene maatregel en daar valt veel voor te zeggen, zeker gelet op het scala aan mogelijkheden om de schoolkeuze te verbeteren. Sommige kinderen kunnen hun taalachterstand inlopen tijdens de basisschool, andere hebben meer aan een kopklas, een extra jaar na de basisschool. Weer andere groepen maken een betere schoolkeuze als ze eerst een mavo-havo-brugklas doen. Maatwerk is het motto. Hoe afgezaagd dat misschien ook klinkt, het is wel een heldere boodschap waar elke school haar voordeel mee kan doen.