Bittere pil van verloren Icesave-tegoeden zal nooit zoet smaken

Het referendum waarbij de IJslanders zaterdag mochten stemmen over de terugbetaling van de Icesave-spaartegoeden heeft een overweldigend ’nei’ opgeleverd. Dat was te verwachten en het is goed dat de IJslanders hiermee flink stoom konden afblazen over de gang van zaken. Want het is niet niks: terugbetalen komt neer op een keiharde rekening van zo’n 16.000 euro per IJslander.

Alleen dit kale cijfer roept compassie op voor de ongeveer 300.000 IJslanders, die er ook niet om gevraagd hebben dat financiële instanties hun hand overspeelden. Met het uitbreken van de crisis leidde dit onvermijdelijk tot faillissementen.

Maar is dit medelijden met de gewone IJslander geheel terecht? Ook de Nederlandse regering houdt immers vast aan terugbetaling met het oog op de ’gewone’ Nederlander. De compensatie voor de Icesave-spaartegoeden van burgers is vergoed uit de Nederlandse schatkist. Komt de IJslandse regering niet over de brug, dan drukken deze uitgaven op de Nederlandse begroting. Dan is een dergelijke – zij het minder hoge – rekening op te maken voor ’iedere’ Nederlander.

Wat ook wringt is dat IJsland de gevolgen van de crisis zwaar verergerd heeft door structurele problemen in de samenleving de afgelopen jaren niet aan te pakken. Het financiële toezicht was minimaal en de politiek en het bedrijfsleven opereerden in een akelig intieme verstrengeling. Zo staat president Grimsson – de man van het veto tegen de terugbetalingsregeling – bekend als fervent ambassadeur van bankiers en zakenlui. Ook de gewone IJslanders profiteerden mee, met populaire hypotheken in buitenlandse valuta, die speculeerden op een sterke IJslandse kroon. Tel daarbij op een financiële sector die als een waterhoofd de economie domineerde, en het drama is compleet.

Hoe nu verder? IJsland zal niet onder terugbetaling uitkomen, dat staat vast. Niet-betalen zou de positie van het land, tegenover het IMF maar ook als toekomstige EU-lidstaat, te zwaar beschadigen. Gelukkig zijn ook veel IJslanders het daarmee wel eens, en eisen zij vooral gunstiger voorwaarden dan tot nu toe voorgesteld. De onderhandelingen daarover zullen de komende dagen worden voortgezet. Maar de bittere pil zal nooit zoet smaken. De IJslanders moeten zich richten op een stabiele toekomst in EU-verband. Daar zullen ze uiteindelijk wel bij varen, al neemt dat de pijn van het heden niet weg.