Duitsland wrikt bewaarplicht open

opinie Wat een gelopen, en voor privacyvoorvechters goeddeels verloren, race leek te zijn, is mede dankzij een Duitse rechter weer een heel open zaak. De bewaarplicht van telecomgegevens staat weer ter discussie.

Die conclusie trekt in ieder geval Axel Arnbak van de digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom. Dit BoF ijvert al jaren voor grote terughoudendheid bij de Nederlandse overheid als het gaat om het aantasten van de privacy. Welke websites u bezoekt en met wie u e-mailt, telefoneert en video’s uitwisselt, het is volgens BoF vooral úw zaak en niet iets wat de overheid van minuut tot minuut moet kunnen nagaan.

Die strijd had meestal slechts marginaal succes. Nederlandse regeringen en Kamermeerderheden besloten, ook al vóór ’9-11’, steevast dat ter voorkoming van terrorisme veel, zo niet alles gecontroleerd moest kunnen worden. Toen de Europese Unie de lidstaten verplichtte om telecomgegevens te bewaren, kon Den Haag kiezen voor een bewaartermijn van een half jaar. Maar de regering koos meteen voor anderhalf. De Tweede Kamer vond uiteindelijk een jaar wel genoeg.

Dat we daar wellicht nog eens over na mogen en moeten denken, hebben we te danken aan Duitsland en Brussel.

Duitsland koos voor de kortst mogelijke bewaartermijn, een half jaar. Voorbeeldig dus al, zou je zeggen. Maar het Duitse Constitutionele Hof vond de wet waarin dit wordt geregeld toch nog in strijd met de grondwet. De wet is naar de prullenbak verwezen.

De punten waar het misgaat, zijn ook voor ons interessant. Zo vindt het hoogste Duitse rechtscollege dat de gegevens niet preventief gebruikt mogen worden. Dus wel om na een misdrijf te kijken of een specifieke verdachte volgens zijn mobieltje in de buurt van de misdaad was, maar niet vooraf om uit een zee van onschuldigen een potentiële misdadiger te vissen. Nederland wil het laatste juist wel. Ook centrale opslag van gegevens, met groot gevaar voor diefstal en misbruik, is uit den boze. En weer: Nederland wil juist alle vingerafdrukken voor nieuwe paspoorten óók centraal gaan bewaren.

En ten derde: van sommige contacten mag helemaal niets bewaard worden, vindt het Hof. Bijvoorbeeld contacten met priesters, artsen en journalisten. Kom daar maar eens om in Nederland, waar de overheid meer dan waar ook telefoons laat afluisteren. Ook die van journalisten.

Duitsland is geen Nederland. Maar volgens Arnbak van Bits of Freedom neemt de Nederlandse Hoge Raad wel vaak oordelen van zijn Duitse collega over. dat geeft hoop.

(Terzijde: misschien dat Nederland dan ook eens moet kijken naar het bewaren van andere ’verkeersgegevens’, die van het reizen met de ov-chipkaart. Al uw reizen met die bigbrotherkaart worden voorlopig niet een half of anderhalf jaar bewaard, maar zeven jaar.)

In Brussel heeft Viviane Reding, eurocommissaris van justitie, deze week ook een opvallend geluid laten horen. Zij nog eens laten uitzoeken of al dat bewaren van gegevens eigenlijk wel nodig is, en of dat niet te veel indruist tegen het Europees vastgelegde recht op bescherming van de privacy.

Een ommezwaai in het denken in Brussel lijkt zeker niet uitgesloten. Onlangs is al besloten de VS niet langer inzage te geven in alle banktransacties van Europeanen, iets wat onder het mom van terrorismebestrijding jarenlang werd gedoogd.