Heb jij al eens...?

Ouders moeten hun kinderen veilig langs hitsige clips, seksueel getinte spam en internetporno loodsen. Maar hoe? Acht tips voor de seksuele opvoeding van deskundigen, ouders en jongeren zelf.

Zoon is dertien en nog lang niet toe aan seks. Denken zijn ouders. Maar dan zien zij op het scherm van zijn haastig dichtgeklapte laptop toch een flits van vleeskleur. Brave research voor zijn biologiewerkstuk? Of porno?

Het is de hoogste tijd voor een goed gesprek van vader en zoon. Denkt vader. Maar als hij aarzelend mompelt ’Heb jij eigenlijk al eens...?’, dan kreunt zijn zoon: „Alsjeblieft pa, daar wil ik met jou niet over praten.”

Tsja. Daar staat pa. Hij weet dat het zijn taak is om zijn zoon te wapenen tegen de ’seksualisering’ van de maatschappij, tegen alle vleeskleurige beelden die hem al dan niet toevallig onder ogen komen. En tegen de verkeerde veronderstellingen die daaraan kunnen kleven. Bijvoorbeeld dat meisjes raar zijn als ze wel seks willen en jongens als ze seks weigeren.

In ’Seksualisering & beeldvorming. De rol van opvoeders’, een recente publicatie van E-quality, staat het nog eens uitgemeten: „Jongeren hebben vaak een eenzijdig en ongelijkwaardig beeld van seksualiteit”. Het is aan ouders en andere opvoeders om tegenwicht te bieden aan hitsige clips, rammende hiphoppers, willige meiden, ongevraagde spam over penisverlenging, seksueel getinte MSN-contacten en porno op internet.

Nederlandse ouders zijn tolerant, zo blijkt uit ’Seks in de groei’, een onderzoek van de Rutgers Nisso Groep dat afgelopen herfst verscheen. Anders dan Amerikaanse ouders, die seks op jonge leeftijd veroordelen, vinden Nederlanders het prima als hun kinderen seksueel actief zijn. Zolang ze maar veilig vrijen met iemand die ze een tijdje kennen en die ze lief vinden, op een moment dat ze daar zelf aan toe zijn.

Maar hoe kiezen jongeren dat moment? Zijn ze, in die turbulente puberteit waarin ze onzeker, gevoelig voor groepsdruk, vroegwijs en naïef tegelijk zijn, wel in staat om hun seksuele wensen en grenzen te bepalen? Daar hebben ze, zeggen deskundigen, toch wat adviezen van ouders bij nodig.

Tip 1: Overwin je eigen preutsheid.

Alleen: lang niet alle ouders praten makkelijk over seks. Uit het onderzoek van de Rutgers Nisso Groep blijkt dat verreweg de meeste ouders wel vragen van hun kinderen beantwoorden. Maar slechts een kwart van de vaders en moeders snijdt het onderwerp ’seksuele wensen en grenzen’ zelf aan. Henk Boeke van Ouders Online nam de afgelopen tien jaar zelfs een ’verpreutsing’ waar onder ouders. „Wij krijgen bijvoorbeeld vragen als: ’Tot welke leeftijd mag ik met mijn kind onder de douche?’ Ik vind dat zorgwekkend.” Want bij preutse vaders en moeders voelen kinderen zich niet welkom met hun seksuele vragen. Ze gaan de antwoorden vervolgens zoeken bij twijfelachtige bronnen: vriendjes die het ook niet precies weten, de verkeerde sites op internet.

Tip 2: Begin met knuffelen.

Seks moet dus een gewóón gespreksonderwerp zijn. Al is praten niet eens het belangrijkste, zegt Ineke Mouthaan, senior consultant bij de Rutgers Nisso Groep. „Seksuele opvoeding begint al met het knuffelen van je jonge kind, waardoor het zich veilig kan hechten. Uit onderzoek blijkt dat kinderen uit een warm gezin later beginnen met seks, weerbaarder zijn, seks positiever beleven en beter met hun sekspartner kunnen onderhandelen.”

Tip 3: Vertel een zesjarige over ’seks’ (als zij daarom vraagt).

De vader die zijn dertienjarige zoon ineens, vanuit het niets, wil gaan voorlichten, is te laat. „Een puber heeft daar geen behoefte meer aan, die gaat zich afzetten tegen zijn ouders”, zegt Mouthaan.

David Jacobson (42), pedagogiekstudent en stiefvader van een inmiddels 17-jarige meid, begon daarom veel eerder met de seksuele opvoeding. „Ik zag om me heen dat veel ouders het een eng onderwerp vinden. Zij zadelen hun kinderen ongewild met hun eigen schaamte op. Ik vind openheid belangrijk.”

Toen zijn stiefdochter zes jaar was, wilde ze weten wat ’seks’ nou eigenlijk was. „Dat hebben we op haar niveau uitgelegd”, zegt Jacobson. „We vertelden ook dat mensen het voor de lol doen.” Oké, zei het meisje, dat wil ik dan wel eens zien. Maar zó open waren haar ouders nu ook weer niet. ’Dan betrap ik ze gewoon’, dacht dochter. Ze sloop die avond verwachtingsvol naar de slaapkamer, waar haar ouders lagen te lezen. Jacobson: „Ze vond het héél kinderachtig dat wij geen demonstratie wilden geven.”

Tip 4: Rol een condoom uit: zó werkt het.

Die ontspannen voorgeschiedenis maakte het volgende onderwerp makkelijk bespreekbaar: het condoom. Jacobsons stiefdochter – die niet met haar naam in de krant wil – was een jaar of dertien. „Toen hebben we haar er één gegeven, en gezegd: ’zo werkt het, je moet ’m uitrollen. En mocht je er een nodig hebben, daar liggen ze’. Het was geen onderwerp meer van zenuwachtigheid of taboe.”

Tip 5: Bespreek haar ’eerste keer’ bij het ontbijt (als zij erover begint).

Niet zo lang geleden heeft stiefdochter voor het eerst een condoom gebruikt, met haar vriend. Ze ging daarna weg en dacht: „O jee, ik ben het condoom vergeten op te ruimen. Toen ik thuis kwam, voelde ik dat ze het wisten. David bleek een nagelschaartje te hebben gezocht op mijn kamer.” Ze vertelde haar moeder en stiefvader toen maar gewoon, aan de ontbijttafel, over haar plezierige ’eerste keer’. Jacobson stond daar wel even van te kijken: „Maar ik vond het vooral leuk dat ze een goeie eerste ervaring heeft gehad. En dat ze er zélf voor gekozen heeft.”

Tip 6: Toon begrip voor een onveilige vrijpartij.

Heel anders gaat het in het gezin van de vwo’er Thom Gall (17). Seks is geen gespreksonderwerp: „Ik denk dat mijn ouders het te moeilijk vinden om die stap te maken. Ons gezin is gewoon niet zo open. Mijn ouders hebben veel vertrouwen in me, ze denken dat ik wel weet wat goed of slecht is.” Nou heeft Thom ’alles wel op een rijtje’, hij mist een seksuele opvoeding niet. Maar uit ervaringen van vrienden leidt hij wel een tip voor ouders af. Namelijk: Reageer niet verontwaardigd als zoon of dochter, met het schaamrood op de kaken, bekent een keer onveilig te hebben gevreeën. Zeg niet: ’Stommerik’, begin niet meteen te preken. „Jongeren vinden het moeilijk om erover te praten met hun ouders. Als ze meteen worden afgekraakt, dan doen ze dat niet nog een keer.”

Tip 7: Laat de Kama Sutra slingeren.

Voor de ouders van Thom (en vele andere vaders en moeders) zijn deze vragen vermoedelijk een brug te ver: ’Welke porno vind je het prettigst? Wat voel je daarbij?’ Toch zouden alle ouders die aan hun zonen moeten stellen, vindt Justine Pardoen, auteur van het boek ’Verliefd op internet. Over het internetgedrag van pubers’. „Alle 14-jarige jongens kijken porno, klaar. Praat je er met hen over, dan kun je uitleggen dat die beelden misschien opwindend zijn om naar te kijken, maar dat ze weinig te maken hebben met wat zij zelf aan seksualiteit gaan beleven. Of met wat meisjes in het echt willen.”

Voor beschroomde ouders heeft Pardoen een eenvoudiger tip: laat erotische, opvoedende lectuur slingeren. „Bijvoorbeeld de ’Kama Sutra’, want die bevat tekeningen in plaats van felrealistische beelden.”

Tip 8: Overdrijf de ’seksualisering’ niet.

Tot besluit een geruststelling van de 17-jarige Thom. Ouders, maak je niet té druk over de ’seksualisering’ van de samenleving. Oké, er komen heel wat sexy en geile plaatjes voorbij, maar die verwart Thom heus niet zomaar met real life seks: „Die hiphopclips bestempel je al gauw als nep.” Het echte werk is volgens hem ’niet iets bijzonders’. „Ik geloof niet in een perfecte eerste keer.”