Stemtechniek

Harde woorden die resulteerden in zachte aanrakingen. Zo kunnen we de gemeenteraadsverkiezingen op de televisie wel samenvatten. Want politici mochten dan stevig tegen elkaar tekeergaan, het draaide uiteindelijk om de aai over het scherm van NOS-verslaggever Herman van der Zandt.

Schitterend om te zien, trouwens, de touch screen toepassing, die de NOS woensdag voor het eerst inzette. Vooral het wegzwiepen van de zojuist getoonde gemeente deed Van der Zandt met verve. Zo van: Hupsakee, weg ermee. De eigentijdse aanpak hield niet op bij het aanraakscherm. Met grote regelmaat werden we op de hoogte gehouden van de stemming op internet. Opvallend daarbij was dat de PVV onder twitteraars relatief ongeliefd leek te zijn. Verder vonden wij het niet zo veel toevoegen om te lezen dat iemand een tweet had gecomponeerd met als inhoud: „Die Pechtold ziet eruit of hij gezopen heeft.”

Toch werd de verkiezingsavond al met al uitstekend door de NOS gebracht. Ga er maar eens aan staan; live de puzzel completeren van de politieke landkaart, inclusief duiding, analyse en commentaren van de hoofdrolspelers.

Voor het antwoord echter op de vraag hoe we tot een keuze als die van woensdag kwamen, moesten we op Nederland 2 zijn. In de nieuwe wetenschapsrubriek ’Labyrint’, een coproductie tussen de VPRO en Teleac, werd uitgelegd hoe ons brein werkt als we moeten kiezen. En wat bleek? Al die politieke campagnes doen er helemaal niet toe. We worden geregeerd door ons onderbewuste, doceerde neurowetenschapper Victor Lamme: „Mensen denken wel dat ze weten waarom ze iets kiezen, maar ze hebben geen weet van de hersenprocessen die er écht voor zorgen dat je een besluit neemt.”

Psycholoog Ap Dijksterhuis ging met Lamme mee: „Je gaat af op je gevoel, op je intuïtie. En later rationaliseer je dat.”

Het uiterlijk van de verkiesbaren speelt ook een rol. Als experiment kregen twee groepen Amerikaanse studenten foto’s voorgelegd van onze voornaamste politici, aangevuld met – als afleidingsmanoeuvre – een portret van Gordon. Jan Peter Balkenende won de Amerikaanse verkiezingen ruimschoots, Geert Wilders haalde de kiesdrempel niet eens.

In Almere en Den Haag schijnen ze erg om dat onderzoek te hebben gelachen. Wel stelden de wetenschappers dat bewezen is dat ook angst onze rode potlood stuurt. „Iemand met een competente kop die vervolgens appelleert aan de angst van mensen, komt een heel eind.”

Het laatste deel van deze eerste ’Labyrint’ was prikkelender. Toen werd een toekomstbeeld van de politiek geschetst. De tegenwoordige tijd immers, waarin burgers worden doodgeknuffeld en ten onrechte denken dat ze iets in te brengen hebben, leidt toch maar tot teleurstellingen, wilde bestuurskundige Paul Frissen maar zeggen. Twee informatici opperden daarom om computers in te zetten voor ’een goeie visualisatie van belangen en afwegingen’. Iedereen een aanraakscherm. Iedereen Herman van der Zandt.