Samen leggen wij een ei

Steeds meer natuurliefhebbers kruipen juist in de lente achter hun computer om via webcams ìn de nesten te kijken.

Ach, moet je zien. Wat een schatje! Maar liefst 900.000 bezoekers uit 139 landen stonden vorig jaar om het wiegje van een Nederlands ooievaartje. Nog sterker: ze waren ook bij de bevruchting. Via webcams zagen ze hoe vader en moeder het nest bouwden, ruzie maakten en dat weer bijlegden, overgingen tot de paring, en uiteindelijk was daar dat ei. Weken spanning, de eerste barsten, toen verscheen het kuiken en klonk het tevreden geklepper van de ouders.

De website beleefdelente.nl van de Vogelbescherming is dit jaar voor de vierde keer op rij online. Bij acht nesten zijn camera’s geplaatst zodat liefhebbers 24 uur per dag alles kunnen zien wat daar gebeurt. Hele klassen volgen de belevenissen van de aanstaande vaders en moeders, maar ook bankpersoneel, studenten en vutters bekijken meerdere keren per dag de gebeurtenissen onder het pannendak of op het plateau in de steengroeve. Dit jaar staan de camera’s opgesteld in de kraamkamers van steenuilen, torenvalken, koolmezen en ooievaars, boerenzwaluwen en kerkuilen, boomklevers en –heel bijzonder– de in Nederland zeldzame oehoe, de grootste Europese uilensoort. Met een lichaamslengte van 60 tot 75 cm en een spanwijdte van meer dan 1.60 meter is de oehoe groter dan de buizerd, hij heeft klauwen zo groot als een hand. Er zijn maar zes paren van in Nederland, slechts twee hebben broedsel, en bezoekers van beleefdelente.nl staan met hun neus vooraan.

Joost Hartog van Vogelbescherming heeft deze nieuwe manier van ’vogelen’ de afgelopen jaren zeer sterk zien groeien. „We zijn in 2007 met zes vogelparen begonnen, waar tot onze verbazing 250.000 unieke bezoekers op afkwamen. In het tweede jaar waren dat er al 475.000, en dit jaar verwachten we over de miljoen bezoekers heen te gaan. Via de webcams komen de liefhebbers op plekken waar ze anders nooit zouden kunnen kijken. Ze zien unieke beelden, en kunnen elk moment van de dag inschakelen. En het aardige is dat niet alleen serieuze vogelaars de site bezoeken, maar juist amateurs een kijkje over de rand van het nest nemen, en als het ware zo de schoonheid van de vogelwereld ontdekken.”

Wat ooit begonnen is als een experiment met webcams bij verschillende nesten op één boerenerf, is nu zo’n beetje een nationale vogel-Idols geworden, met favoriete kandidaten, afvallers en een hoop voorvallen en gebeurtenissen die de finish onzeker maken. Er bestaan inmiddels wereldwijd duizenden sites die webcambeelden van vogelsnesten tonen; bijzonder aan die van de Vogelbescherming is dat deze een knooppunt vormt waarop verschillende nesten te zien zijn én achtergrondinformatie wordt gegeven. De boswachter levert dagelijks commentaar op het specifieke nest, en bezoekers kunnen inhoudelijke vragen stellen én chatten over de laatste ontwikkelingen. „Die chatbox is een nieuwe functie”, zegt Hartog. „Voorheen hadden we een rubriek met vraag en antwoord, maar afgelopen jaar bleek dat veel bezoekers korte tekstjes kwijtwilden over wat zij zagen en meemaakten. Het lijkt wel een groot clubhuis. Honderden, soms duizenden, mensen zitten samen te kijken, en willen met elkaar communiceren. Zij beantwoorden ook elkaars vragen. Dat hadden we vooraf niet kunnen bedenken.”

De mensen achter beleefdelente.nl maken ook gebruik van die chatters. Hartog: „Zij waarschuwen ons wanneer er ’actie’ is. Ziet een kijker om 10.23 uur dat de ooievaars aan het paren zijn, of de steenuil ruzie heeft met zijn vrouwtje, dan geeft hij dit voorval met tijdsbepaling door. Onze medewerkers plaatsen dit fragment dan als filmpje op de site. Naast de live-registratie is er zo ook een ’uitzending-gemist-functie’ ontstaan. Voor het slapen gaan, of juist na het ontbijt, kunnen bezoekers dan even de hoogtepunten van de dag doornemen.” Bij het oehoe-paar staan inmiddels de filmpjes ’Man brengt muis’, ’Vrouw gaat – Man komt’, ’Weg met die steen!’ en ’Schommelen en Keren’ aangekondigd.

Vogelbescherming werkt in dit project nauw samen met lokale vogelclubs en natuurorganisaties als Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. De natuurbeschermers ’in het veld’ leveren ook de locaties aan die voor een webcam in aanmerking komen. „Tegenwoordig werken we zelfs met een longlist en een shortlist”, zegt Hartog glimlachend. „Ongeveer twintig soorten staan op onze longlist. Die willen we door de jaren heen op het podium krijgen. Per jaar kunnen we er slechts acht voorstellen, terwijl je sommige soorten elk jaar moet presenteren om de site laagdrempelig te houden. Leerlingen van de basisschool willen nu eenmaal elk jaar de ooievaar terugzien, en de koolmees.”

Voorwaarde voor deelname aan beleefdelente.nl is dat de webcam het vogelpaar niet mag verstoren. Daarnaast moet de locatie praktisch te filmen zijn. Een specht bijvoorbeeld die in een holle boom nestelt, is moeilijk te bespieden. Verder zijn zogeheten nestvlieders als de grutto niet geschikt. Zij gaan te snel van hun nest weg. En verder worden kolonievogels niet tot de selectie toegelaten. Hartog: „Een nest van een grote stern is erg aardig, maar als dat nest te midden van twintig andere nesten ligt, wordt het snel minder.”

Het grappige is volgens Hartog dat doorgewinterde vogelaars voor andere nesten kiezen dan beginners. „Bij vogelaars bijvoorbeeld is de lepelaar populair, terwijl beginners gaan voor de uilensoorten. Die hebben iets menselijks met die grote ogen, iets aaibaars, je zou zeggen dat ze zich met die vogels kunnen identificeren.”

Hoewel de site vooral voor de bezoekers een succes is, is het platform ook voor de organisatie Vogelbescherming ’winstgevend’. Beleefdelente.nl trekt grote groepen mensen die daarvoor weinig met vogels ophadden. Via de webcams komen zij letterlijk dicht bij vogels, en dus zullen ze zich meer inzetten voor de bescherming ervan. „Wat je kent, daar geef je om”, zegt Hartog.

Wie bijvoorbeeld heeft zitten zwijmelen bij het uit het ei kruipen van een nieuw oehoetje, kan direct door naar de volgende button: ’Helpt u mee de oehoe te beschermen met een donatie van 15 euro? Gemiddeld kost het 15 euro om een oehoe een kilometer te kunnen volgen. Dankzij uw steun worden we weer ’een kilometer wijzer’ en komen we weer iets dichterbij de bescherming van de oehoe.’ Uw oehoe, zou de Vogelbescherming bijna willen zeggen.