Actie licht uitdoen is somber’

Veel energie bespaart de actie Earth Hour, zaterdagavond, niet. De hoop is dat burgers zich meer bewust worden van wat ze verbruiken.

Gert Spaargaren, gedragswetenschapper aan de Wageningen Universiteit, heeft vorig jaar bewust niet meegedaan aan de actie Earth Hour. Deze actie van het Wereld Natuur Fonds (WNF) roept particulieren, bedrijven en gemeenten wereldwijd op om zaterdag, voor het vierde jaar op rij, een uur lang het licht te doven.

Een uur de lampen uitdoen in huis is niet direct het eerste waaraan Spaargaren denkt bij een actie milieubewust bezig zijn met energiebesparing. „Ik associeer dat met versobering en versombering van het leven: letterlijk het licht uitdoen.”

Je zou ook spaarlampen door de brievenbus kunnen gooien, suggereert Spaargaren, of laten ophalen bij de supermarkt. „Dat is een positief gebaar, dat oproept om ánders te gaan consumeren. Ik vind dat sterker dan acties die gericht zijn op stóppen met consumeren.”

Toch ziet de gedragswetenschapper ook een aantrekkelijke kant aan een collectieve actie als Earth Hour. „Door wereldwijd zoveel mogelijk mensen, bedrijven en gemeenten op te roepen, krijgt de actie het karakter van een demonstratie, die de saamhorigheid tussen burgers kan vergroten. Je kunt bij wijze van spreken de straat op lopen en dan zien dat jij niet de enige bent die meedoet, maar je buren ook. Dat kan het gevoel versterken dat je gezamenlijk voor de goede zaak staat.”

Het verbaast Spaargaren trouwens dat hij zo weinig hoort over de actie. Het WNF zou toch alle moderne middelen, zoals twitteren, moeten inzetten om er reclame voor te maken. „Dat zou zeker effect hebben, want burgers hebben eerder de neiging mee te doen als een actie uitgaat van het WNF of een andere niet-gouvernementele organisatie (NGO), dan van de overheid. NGO’s vinden ze doorgaans betrouwbaarder.”

Tot gisteren hadden zich 2484 personen, bedrijven, horecagelegenheden en gemeenten in Nederland opgegeven als deelnemers aan Earth Hour. Slechts tien gemeenten telt deze lijst. „Van de ruim 400 gemeenten zouden er toch wel honderd mee moeten doen”, vindt Spaargaren. „Je moet er een goed zichtbare actie van maken, anders haalt het sowieso niets uit. Pas als je een kritische massa hebt bereikt, kan een actie als deze een effectief instrument zijn.”

Mariken Stolk, woordvoerster van Milieu Centraal, een voorlichtingsorganisatie over energie en milieu voor consumenten, ziet Earth Hour vooral als een symbolische actie, die maant tot nadenken over energiebesparing. „Een grote besparing van elektriciteit levert de actie niet op. Het zou beter zijn, als burgers het hele jaar door stilstaan bij energiebesparing. Dat is goed voor het milieu en goed voor hun portemonnee.”

Gebruik van spaarlampen kan volgens Stolk een besparing opleveren van 70 euro per jaar, en lampen en apparaten uitdoen als je ze niet nodig hebt, kan al gauw 30 euro per jaar schelen.”

Vorig jaar deed Nederland voor het eerst op grote schaal mee aan Earth Hour. Een half miljoen lampen ging een uur uit, waaronder die van de Euromast in Rotterdam en de Magere Brug in Amsterdam. Volgens berekeningen van netbeheerder TenneT was in dat uur een kleine afname te zien van het energieverbruik. Uitgaande van vijf lampen per huishouden zouden dan honderdduizend huishoudens hebben meegedaan.