Vaar 3 maart liever op eigen kompas

De Stemwijzer maar ook het Kieskompas voldoen niet aan de eisen voor goede advisering.

Steeds meer kiezers maken gebruik van de Stemwijzer. Zo ook bij de aankomende gemeenteraadsverkiezingen. Voor die gemeenten die niet meededen aan het Kieskompas verwijst de website van datzelfde kieskompas naar de Stemwijzer. Is dit raadzaam? De Stemwijzer – maar ook Kieskompas zelf – geven een advies dat niet aan de eisen voldoet die normaliter aan advisering worden gesteld. En aankomende kiezers kunnen naar een geheel verkeerde keuze worden geleid.

Advies is alleen nuttig als het de keuzes van de ontvanger beter maakt, als het rekening houdt met de opvattingen van de gebruiker en als het vertrouwen wekt bij de ontvanger. Hiernaast moet advisering gebaseerd zijn op een probleembenadering vanuit verschillende perspectieven, omdat ook de ontvangers vanuit verschillende perspectieven keuzes kunnen maken, en een correcte diagnose geven.

Maakt de Stemwijzer een keuze beter? Het Kieskompas waarschuwt tenminste nog dat een advies niet mogelijk is als je de vragen willekeurig beantwoordt. Dat systeem geeft ook de mogelijkheid om meer of minder genuanceerd antwoord te geven, namelijk op een vijf-puntsschaal van ’geheel mee eens’ tot ’geheel mee oneens’. De Stemwijzers in de verschillende gemeenten geven alleen de antwoordmogelijkheden ’eens’, ’oneens’ of ’geen van beide’.

Diezelfde Stemwijzers geven ook een stemadvies als je overal ’geen van beide’ invult. Als je dat laatste doet kom je bijvoorbeeld in Cuyk uit bij het CDA; in Den Helder bij de ChristenUnie; in Rhenen bij 8Euri.nl; in Hengelo bij D66; in Amsterdam-Oost bij Leefbaar Amsterdam; in Veghel mag ik kiezen tussen Gemeentebelang Veghel en de SP (sic!) en in Leeuwarden zou ik uitkomen bij GroenLinks. Zo’n advies vergroot mijn vertrouwen daarin niet.

Het is daarom onbegrijpelijk dat het Kieskompas op haar website verwijst naar de Stemwijzers als gemeenten niet voorkomen in het kieskompas. Zo ondergraaft zij het vertrouwen in haar eigen advisering.

Maar niet alleen met de Stemwijzer, ook met Kieskompas voor de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen is inhoudelijk het nodige mis. Beide gaan namelijk alleen uit van wat politieke partijen zeggen dat ze gaan doen.

Bij de laatste landelijke verkiezingen had het Kieskompas tenminste nog vragen over de beoordeling van het beleid van de afgelopen jaren en de ingeschatte betrouwbaarheid en bekwaamheid van partijleiders. Zulke vragen ontbreken nu.

Het is een omissie dat Kieskompas en Stemwijzer juist voor de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen niet een aantal vragen hebben opgenomen over het vertrouwen in de lijsttrekkers van de verschillende partijen. Juist in gemeenten mag je veronderstellen dat de afstand tussen kiezers en gekozenen redelijk klein is en de lijsttrekkers enige bekendheid hebben bij de lokale bevolking.

Evenzeer is het een omissie dat de Stemwijzer geen vragen heeft opgenomen over onderwerpen die in de afgelopen tijd in de gemeenteraden zijn behandeld of over de ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden in de gemeente.

Verkiezingen zijn er niet alleen voor om een nieuwe gemeenteraad te kiezen, maar evenzeer om partijen er op af te rekenen dat een bepaalde voorziening er bijvoorbeeld nog steeds niet is, dat er geld over de balk is gegooid, of dat vertegenwoordigers van bepaalde politieke partijen het declaratiestelsel te ruimhartig hebben uitgelegd.

Wat partijen zeggen te willen en of dat met mijn mening overeenstemt, vormt slechts één van de criteria waarom zij al dan niet mijn stem krijgen.

Belangrijker is of partijen in de afgelopen vier jaar keuzes hebben gemaakt waar ik mee in kon stemmen, of hun gedachtegoed mij aanstaat en of ik vertrouwen heb in hun lijsttrekker. Het gaat er ook om of partijen hun verkiezingsbeloftes van vier jaar geleden zijn nagekomen en of partijen zich ethisch hebben gedragen.

Het was voor de makers van de Stemwijzer en Kieskompas eenvoudig geweest om dergelijke vragen op te nemen net zo als het Kieskompas dat deed bij de laatste landelijke verkiezingen. Door dat niet te doen is weer een stap teruggezet in de ontwikkeling van dit instrument.

Het argument dat het allemaal te veel wordt is onjuist. Net als bij de voorgaande landelijke verkiezingen zou eerst kunnen worden gevraagd wat de gebruiker het belangrijkste vindt: de persoon van de lijsttrekker, het gedachtegoed van de partij, de keuzes die de partij de afgelopen jaren heeft gemaakt, dan wel het verkiezingsprogramma. Het antwoord daarop kan de vragen bepalen die vervolgens relevant zijn voor de betreffende gebruiker. De antwoorden op die vragen kunnen dan aanleiding geven tot een zinvol advies.

De makers van Kieskompas en Stemwijzer hebben zich er voor de gemeenteraadsverkiezingen te gemakkelijk vanaf gemaakt. Daardoor kunnen veel kiezers die er gebruik van maken weleens tot keuzes komen waar ze achteraf spijt van krijgen.