CDA-top wilde door met de PvdA

In deze tijd van economische crisis wilde het CDA het kabinet per se overeind houden. De PvdA moest dus maar haar zin krijgen.

Voordat het bekraste en gedeukte vierde kabinet-Balkenende gistermorgen aan weer een lastige ministerraad begon, stond voor de top van het CDA voorop dat een breuk met de coalitiepartner PvdA moest worden vermeden.

Maar om door te regeren was wel nodig dat de zwaar verdeelde ministers van CDA, PvdA en ChristenUnie het vertrouwen in elkaar zouden hervinden. Dat was nog veel lastiger dan het vinden van een compromis over de kwestie-Uruzgan.

Uruzgan was voor de christen-democraten nu eenmaal een gelopen race, die niet meer te winnen viel. In het CDA werden deze week twee dingen beseft: dat het kabinet verder moet regeren in de huidige economische crisis, en dat daarvoor aan de PvdA zal moeten worden toegegeven dat de optie van langere militaire aanwezigheid in Uruzgan van tafel gaat.

CDA-minister Verhagen van buitenlandse zaken speelde daarbij een centrale rol. Hij kon makkelijk aansturen op een breuk, door in de Tweede Kamer of voor de camera’s mee te helpen aan het fileren van PvdA-vicepremier Wouter Bos en PvdA-minister Koenders (ontwikkelingssamenwerking). Die blunderden in zijn ogen tijdens de kabinetsvoorbereidingen voor een volgende militaire missie in Afghanistan.

Uit zijn eigen partij kreeg Verhagen echter de opdracht de boel bij elkaar te houden, zeggen welingelichte bronnen in het CDA. Voor de getergde Verhagen gold waarschijnlijk: het hart zei breken, het verstand zei lijmen.

Verhagen was daarom al voor het tumultueuze Kamerdebat van donderdagavond over de verdeeldheid in het kabinet bereid tot bewegen. Hij wilde ondanks het Navo-verzoek afzien van een nieuwe Uruzganmissie. Hij zou voorbereidingen treffen om in overleg met het bondgenootschap op andere plekken in Afghanistan een militaire bijdrage te leveren.

Uruzgan is niet meer heilig, verder regeren staat voorop, was de pragmatische conclusie in de CDA-top.

Het voornemen van de CDA-ministers en ook de ChristenUnie-bewindslieden om stug door te regeren met de lastige PvdA-collega’s werd echter bemoeilijkt door het verloop van het Kamerdebat. Half televisiekijkend Nederland zag een van de rommeligste Binnenhofgevechten in jaren, waar premier Balkenende zuchtend en steunend zijn openlijk verdeelde kabinet moest zien te redden. En waar Bos door de oppositie werd uitgemaakt voor draaikont en leugenaar.

Het kabinet stond na het debat over het Irak-onderzoek voor de tweede keer in één week tegenover een keihard aanvallende oppositie, die één front vormde. Gewoonlijk verbroedert zoiets een coalitie. Maar dit keer werd de geloofwaardigheid van de ministersploeg zo fors aangetast dat de wil om samen verder te gaan verdampte.

Die verdwenen vertrouwensbasis van de regering tegenover de samenleving en de militairen maakten een compromis vrijwel onmogelijk.