Lou Reed werd een teken van hoop

Dertig jaar na dato luistert dominee Jan Andries de Boer weer naar Lou Reed.

Vanwege de prachtige titel en het hoopvolle (ik zou zeggen: christelijke) einde waar hij op uit loopt, zette ik de plaat weer eens op: “Growing up in public (with my pants down)” van Lou Reed. Bij de verschijning in 1980 kreeg hij matige kritieken, maar het terughoren van deze plaat is een plezier, want anders dan een paar van Reeds latere platen klinkt hij erg authentiek.

Autobiografisch is “Growing up in public (with my pants down)” niet, want we horen over vader die moeder slaat en over de begrafenis van moeder, maar Reeds vader heeft zijn moeder nooit geslagen, en zijn moeder was minstens toen hij de plaat opnam nog in leven. Maar het levensgevoel dat uit de liedjes spreekt is wel echt het levensgevoel van de Lou Reed van toen. Liedje voor liedje laat hij zien hoezeer je afkomst en dat wat je al dan niet van je ouders hebt meegekregen ertoe doen voor de manier waarop je in het leven staat.

De toon wordt gezet met “How do you speak to an angel”. Als je zoon bent van een feeks van een moeder en een onnozel glimlachende vader, in een gezin waarin respect voor de ouders vertaald wordt in incest, hoe zul je dan ooit de toon vinden die nodig is om een mooi meisje aan te spreken?

“My old man” beschrijft de verhouding van een zoon tot zijn vader, en hoe die verandert van grote bewondering en de wens net zo te worden als hij, tot een afschuw, zo groot dat hij hem het liefst niet eens meer zou willen kennen. Daarbij is het de vader, die hem toeroept, en hier lijkt het wel degelijk autobiografisch: “Lou, gedraag je als een man!”

Ronduit verongelijkt wordt de toon in “Keep away”. Hier zien we de ik-persoon in relatie tot een jaloerse dame die hem verwijt met een ander om te gaan. Maar als ze hem toch betrappen kan, zo belooft hij, dan zal hij zichzelf al het goede van het leven ontzeggen. Voor straf zal hij het leger of de marine ingaan en maatkleding gaan dragen, ja van zijn waardigheid en trots zal hij voor altijd afstand doen.

Leger en maatkleding staan zo tegenover waardigheid en trots. Zijn problemen met autoriteit sluiten hier goed bij aan. In de titelsong “Growing up in public” stelt Reed de corrumperende werking van macht aan de kaak. Niets is heerlijker voor sommige mensen dan hun ondergeschikten te kakken te zetten, die dan letterlijk door schade en schande groot worden, met de broek naar beneden namelijk. De vraag die op de achtergrond voortdurend speelt is wat het is om een man te zijn. ‘Sommigen zeggen dat het niet mannelijk is om man te zijn, en anderen dat het hele concept van mannelijkheid een grap is.’

Op vinyl eindigt kant 1 van de plaat met “Standing on ceremony”. Moeder is overleden, zoon komt de rouwkamer binnen, ‘heb je nu je zin?’, vraagt vader. Wat moet Lou Reed een vreselijke opvoeding hebben gehad, ga je denken. Veel buitenkant, maar weinig liefde. ‘Kun je niet minstens even je hoed afzetten’, vraagt vader. “Ja, we hebben altijd veel op gehad met uiterlijk vertoon”, zingt Lou.

Dat we ons bevinden in de tijd dat het feminisme veel mannen en zo ook onze Lou in onzekerheid brengt, blijkt (opnieuw) in de openingssong van kant 2. In ‘So alone’ wordt hij gebeld door een dame die graag gezelschap wil, maar dit mag hij vooral niet in de erotische zin misverstaan. Als hij haar hoort praten over mannenhaat en castratiefantasieën, wordt hij bang.

Dat hij in werkelijkheid sinds enige tijd een nieuwe partner heeft, met wie hij het ziet zitten, Sylvia Morales heet zij, blijkt uit ‘Love is here to stay’, het eerste nummer met een echt hoopvolle toon.

Rond 1970 vallen er in de wereld van de rockmuziek diverse drugsdoden, denk aan Jimi Hendrix en Janis Joplin. Jarenlang wordt Lou Reed gezien als de volgende die eraan zal bezwijken. Hij zal zichzelf in de greep krijgen, maar dat dit in 1980 nog niet het geval is, blijkt als hij “The power of positive drinking” bezingt.

Blijkbaar heeft hij toch wel iets van zijn opvoeding opgestoken. Want hij presenteert zich overal als underdog en slachtoffer, en dat blijkt hij te hebben geleerd van zijn moeder. In ‘Smile’ zingt hij, dat ze hem heeft gezegd ‘Laat nooit iemand zien dat je gelukkig bent’.

Maar dan gaat het allemaal werkelijk de goede kant op. In “Think it over” zien we een manspersoon verrukt over zijn meisje, dat hij ten huwelijk vraagt, wat alle kans heeft, want ook zij droomt van een goede toekomst.

En dan komt de moraal van het verhaal. We hebben veel gehoord over hoe het niet moet. Maar Lou Reed eindigt niet in cynisme en zelfmedelijden. In “Teach the gifted children” geeft hij een hele opsomming van dingen die we de begenadigde kinderen moeten leren. En welke dingen zijn dat: dat ze genadig moeten zijn, dat ze oog moeten hebben voor de schoonheid van bijvoorbeeld natuurverschijnselen en dat ze moeten leren omgaan met woede.

Geheel persoonlijk wordt hij als hij zingt: ‘En breng me bij de rivier, en doe me in het water’, en dan weer in de derde persoon: ‘zegen ze, en vergeef ze vader, want ze weten gewoon niet beter’, een citaat van Jezus aan het kruis.

En wat is het dan mooi om 30 jaar later te kunnen stellen dat Lou Reed zijn leven in eigen hand heeft weten te nemen. Dat hij van zijn verslavingen (waarvan heroïne de ergste was) af is en in de tussentijd met succes filosofie heeft gestudeerd, waarvan resultaten terugkomen op latere platen.

Zijn huwelijk met Sylvia heeft uiteindelijk geen stand gehouden, maar het gaat hem goed. En dat terwijl hij het was, die in de vroege jaren ‘70 de dodenlijst aanvoerde. En zo is Lou Reed zelf een teken van hoop geworden.

Lou Reed - How do you speak to an angel:

]]>

Ds. Jan Andries de Boer is predikant in Broek op Langedijk.