Fijnstof te lijf met elektronen, maar helpt dat nu echt?

Regelmatig ontvangt de groenredactie juichende persberichten over nieuwe producten. Zoals de spaarlampen, tl-buizen en ledlampen van Lightfresh. Ze besparen energie en ontdoen de huiskamer meteen van fijnstof en sigarettendampen. Dergelijke beloftes hoeven geen onzin te zijn, zegt Bob Ursem, natuurkundige, bioloog en chemicus verbonden aan de TU Delft en zelf uitvinder van systemen die fijnstof en ammoniak kunnen afvangen. Ook de claim dat één lamp een ruimte van 25 m2 in drie uur zuivert, kan volgens hem kloppen.

Het is overigens niet de lamp zelf die de lucht ontdoet van viezigheid, maar de ingebouwde ionisator, een staaf die de omgeving voorziet van een elektrische lading. Positief en negatief geladen deeltjes (ionen) klitten samen: geladen zuurstofmoleculen hechten zich aan het fijnstof in de lucht, waarna dit neerslaat en niet meer schadelijk is. Het schijnt ook te werken bij pollen of mini-beestjes als huisstofmijt.

Heel vernieuwend is ionisatie niet, zegt Ursem: „Begin 18de eeuw werd er al volop geëxperimenteerd met elektronen, sinds de jaren zeventig van de twintigste eeuw bestaan er apparaten voor in huis.” Zolang luchtvervuiling toeneemt, is het zinvol je huiskamer op te schonen, vindt de chemicus.

Vooral als je woont bij drukke verkeerswegen. Maar of het de gezondheid verbetert is volgens hem een tweede. „Sowieso is niemand permanent binnen.” Wat dat betreft zijn Ursems eigen ontdekkingen wellicht interessanter. Zoals de proef om de luchtkwaliteit rond wegen te verbeteren. Met een paar fijne stroomdraden werd afgelopen zomer een elektrostatisch veld gemaakt boven de rijbanen van de Rotterdamse Thomassentunnel. Fijnstof (zoals roetdeeltjes) werd positief geladen, in beweging gebracht en aangetrokken door rekken aan de tunnelwand. De vervuiling van het verkeer bleek met 11 tot 15 procent gereduceerd.

Kunnen we met die technieken lekker blijven stoken, autorijden en roken? Natuurlijk moet je wat doen aan de bronnen, reageert Ursem. „Maar zelfs al rijden we allemaal in elektrische auto’s dan moet die energie ergens worden opgewekt. Een omgeving zonder schadelijke deeltjes is nog lang geen realiteit.”

Terug naar de lamp: word je daar nou gezonder van? De Groningse hoogleraar allergologie Jan de Monchy heeft er een hard hoofd in. „Ik ben nu zestig en heb in mijn leven heel wat apparaatjes langs zien komen, tot dingen die je in je neus moest stoppen. Het effect op de gezondheid is nooit aangetoond. Zo’n ionisator vangt wel wat stof af, maar dat is een schijntje van de totale emissie in huis. Loop drie keer over je vloerbedekking en het hangt weer vol.”

Op zijn site toont Lightfresh een proefje, twee glazen hokjes met elk een lamp worden volgeblazen met sigarettenrook. De lampen gaan aan, en alleen de lucht rond de Lightfresh is binnen no time helder. Ook op de site: onleesbare grafiekjes van Duits keuringsinstituut IWK. Dat constateert bij één lamp een stofreductie van 92 procent. De Monchy heeft nooit van het IWK gehoord. „Zo’n testrapport zegt ook niets. Vaak worden die op verzoek van de industrie geschreven. Er gebeuren wat dat betreft gekke dingen.” De Monchy gelooft pas in een apparaat als de werking ervan wetenschappelijk is aangetoond. „Bijvoorbeeld als een groep kinderen die de Lightfresh gebruikt, wordt vergeleken met een controlegroep met een neplamp. En dan moet hun gezondheid aantoonbaar beter zijn.” Zo’n publicatie over ionisatoren, waar verschillende wetenschappers kritisch naar hebben gekeken, is De Monchy nog niet tegengekomen.