Ongestoorde nachtrust

We zaten allemaal klaar. Het was even over tienen. Rechter Alt nam het woord. „U ziet, ik heb mijn toga niet aan, maar ik hoorde om vijf voor tien dat de heer Demjanjuk niet hier is, omdat hij vandaag geen zin had om te komen.”

Keine Lust.

De rechter gunde hem echter zijn baaldag niet. De zittingsdag zou geen al te opwindend programma bieden, zei de rechter, er zouden geen getuigen gehoord worden, en dus zou dat voor de aangeklaagde geen extra belasting hoeven vormen en zou hij gerust in zijn bed in de rechtszaal kunnen liggen.

Op het programma stond: het voorlezen van documenten. En, zo argumenteerde de rechter verder, de Duitse procesorde schrijft nu eenmaal voor dat documenten in de rechtszaal moeten worden voorgelezen ’in het bijzijn van alle betrokkenen’.

Ivan Demjanjuk kreeg dus bevel naar de rechtbank te komen, voor een zitting die pas na enen in de middag begon en toen ook kwam er enige uitleg voor diens verzet om te verschijnen. „Hij had slecht geslapen”, zei de arts die hem in de rechtszaal terzijde staat, „want hij moet een cel delen met een medegevangene die er ’ s nachts twee keer uit moest en in de cel het volle licht aandeed.” Er volgde van de verdediging een oproep aan het hof om de aangeklaagde een eigen cel toe te staan, zodat hij een ’ongestoorde nachtrust’ kon genieten en het hof toonde zich daarvoor – ook met het blik op de broze gezondheid en de hoge leeftijd van Demjanjuk - niet ongevoelig.

Broosheid demonstreerde hij ook gisteren in die korte middagssessie. Terwijl de rechter zijn eerste stuk voorlas – een bevel van het Oberkommando van de Wehrmacht uit 1941 over de genadeloze omgang met ’de bolsjewistische doodsvijand van het nazisme’ in de krijgsgevangenenkampen – kreeg Demjanjuk het zo benauwd dat zijn arts moest toesnellen.

Het hoofdeinde van zijn bed werd omhoog gezet, de arts reikte hem een bekertje water aan, dat hij met trillende linkerhand aannam.

De rechter onderbrak even, maar kreeg vervolgens een teken van de arts dat hij door kon gaan. Hij vervolgde dus zijn voorlezen, nu van SS-archiefstukken uit kamp Trawniki, over disciplinaire maatregelen tegen overtredingen van kampbewakers die er waren opgeleid. Demjanjuk zou één van hen geweest zijn. Het ging om diefstal, om te laat komen, om vluchtpogingen ook, en in één geval om het verkopen van het dienstpistool, waarvan ’de opbrengst werd omgezet in alcohol’.

Demjanjuk intussen onderging een medische behandeling, zijn mouw werd opgestroopt, zijn bloeddruk gemeten, zijn hart beluisterd, en via een slangetje werd zuurstof naar zijn neusgaten geleid.

De rechter las onverstoorbaar door, maar even werden wij ons weer in volle omvang bewust van de fragiliteit van de pilaar waarop deze betonnen rechtsgang rust.