Heel Visvliet aan de literatuur

Visvliet heeft het kleinste bibliotheekje van Groningen, misschien wel het kleinste van Nederland.

Bibliothecaresse Agda van der Vlis doet haar uiterste best om haar dorpsgenoten aan het lezen te krijgen. Maar feit is dat er steeds minder wordt gelezen. „Tot twaalf jaar, als ze de basisschool verlaten, komen kinderen trouw op maandagavond boeken lenen. Daarna komen ze nog één keer terug voor een theorieboek voor hun brommerrijbewijs. Daarna niet meer. Als ze achttien zijn moeten ze betalen.”

Het dorpje Visvliet ligt nog net in Groningen. Aan de overzijde van de brug begint de provincie Friesland. Oorspronkelijk is het een vissersdorp in het stroomgebied van de rivier de Lauwers. Nu heeft het nog acht straten, 360 inwoners, een eigen kruidenier en een basisschool.

In de hervormde kerk uit 1427 is sinds 1982 een wisselbibliotheek gevestigd. In het consistoriekamertje van de kerk staan kasten met overwegend kinderboeken. Een gaskachel loeit er eens per week twee uur lang. Een uurtje om op gang te komen en tussen half zeven en half acht, als de bieb open is. Bibliothecaresses Agda van der Vlis en Janneke Slagter zitten vanaf kwart over zes startklaar achter de grote houten tafel met pluchen kleed.

Dit is misschien wel de kleinste bibliotheek van Nederland, in elk geval de kleinste van Groningen. Per jaar wordt zo’n veertienhonderd keer een boek uitgeleend. Waren er in 1993 nog dertien wisselbibliotheken in Groningen, nu zijn er nog twee. In Visvliet en in Kolham.

Al vóór de Tweede Wereldoorlog was er een bibliotheek in het dorp, toen gerund door meester Veenstra, hoofd van de lokale School met de Bijbel. De bibliotheek was gevestigd in het schooltje, de boeken werden bewaard in grote kasten met de vlaggen van Nederland, Groningen en Friesland erboven. Destijds kon de bibliotheek zich verheugen op veel belangstelling. De inhoud van de boeken ging van mond op mond. In 1978 was in het Nieuwsblad van het Noorden te lezen hoe een vloek in een boek de populariteit ervan kon maken of kraken. In de roman ’Frank, wat is er toch’, stond de zin ’Verdomme Frank, waarom moet dat nou zo?’ Geen mens wilde het boek nog lezen.

Sinds 1982 wordt de bieb vanuit de kerk gerund, vanaf 1996 door Van der Vlis. Janneke Slagter schoof in 2005 aan. Beide vrijwilligers met hart voor de zaak. De boeken werden gewisseld in de bibliobus, tot de bus niet meer door de apk-keuring kwam. Sindsdien rijden de vrijwilligers met kratten vol boeken in de auto naar de bibliotheek in Grijpskerk. Twee keer per jaar wordt een deel van de boeken omgewisseld. Van der Vlis: „Wij kijken: is dit boek veel gelezen? Dan ruilen we het om voor iets nieuws. Als het zelden gelezen is, maar wèl leuk, dan laten we het staan.”

Haar leven lang was Van der Vlis onderwijzeres op basisscholen in het noorden en westen van het land, maar ook in Thailand en Ethiopië. De lerares in haar doet er alles aan om Visvliet aan de literatuur te krijgen.„Soms hebben we een boek niet in huis en weet ik dat het wèl in de bibliotheek in Grijpskerk staat. Laatst, toen een jongetje voor zijn werkstuk een vliegtuigboek nodig had, heb ik het voor hem meegenomen uit Grijpskerk. Ik was daar toch voor de boodschappen.” Ook las Van der Vlis, samen met haar collega’s, tot 2002 elke woensdagmiddag voor aan de kinderen uit het dorp. Maar toen er steeds meer kinderfeestjes op woensdagmiddag werden gehouden, hield ze daarmee op. Jammer, vindt ze, want kinderen moeten lezen. En liefst een beetje verantwoord. „Volwassenen vinden: hoe dikker, hoe beter. Kinderen zien een boek niet zitten als het te dik is. Ze hebben een eigen voorkeur, hoor. Illustraties van Quentin Blake vinden ze niet leuk. Dan kan een boek goed zijn, maar dan hoeven ze het niet.”

Het stoken ten spijt is het altijd koud in de consistoriekamer. Jeugdige bezoekers vergeten geregeld de deur achter zich dicht te doen. „’Ben je in de kerk geboren?’ vraag ik ze. Niemand kent die uitdrukking nog. ’Nee, in het ziekenhuis’, is het dan.”

De bibliotheek lijkt met strakke hand geregeerd te worden. Van der Vlis, lachend: „Dat valt wel mee. De boete is een dubbeltje per boek per week. Soms mogen lagere schoolkinderen van mij best een C-boek lenen. Maar niemand krijgt een boek mee als-ie geen plastic tas bij zich heeft. Ook al schijnt de zon en hoeft-ie maar een klein stukje naar huis te lopen. Hier heb ik plastic tasjes liggen, voor wie er één vergeten is.”