Een nieuwe koers

weblog Aan het begin van een nieuw decennium is het goed om stil te staan bij zaken die anders kunnen. Je komt dan onvermijdelijk bij de crisis van het neoliberalisme terecht.

Het neoliberalisme heeft het westen na de val van de muur twintig jaar gedomineerd. De overheid werd stelselmatig naar de zijlijn gedrukt, want de markt zou alles beter doen. Publieke voorzieningen zoals zorg, energie, openbaar vervoer en onderwijs werden blootgesteld aan marktwerking. In plaats van kwaliteit en solidariteit, ging het steeds meer om concurrentie en rendement. In de financiële sector werd het lange termijn perspectief ondergeschikt gemaakt aan de snelle winst. Het leidde tot een economische crisis die zo hevig is, dat ook rechtse partijen zich bezinnen op het vermeende succes van de vrije markt. De vraag is hoe het dan anders moet.

In het boek Aftershocks (WRR, 2009) geven 25 wetenschappers en politici hun visie op de nieuwe situatie als gevolg van de crisis. Ze delen allemaal één mening: het moet anders. De eenzijdige focus op economische groei bleek veel te beperkt. Het enige doel was een zo hoog mogelijk Bruto Nationaal Product (BNP). Een hoog BNP zegt echter niets over de inkomensverschillen binnen een land en het zegt niets over de wijze waarop zaken geproduceerd worden. Lange files, vuile industrie, werkende armen en de 24-uurseconomie zijn goed voor het BNP, maar zijn ze ook goed voor de bevolking?

De auteurs van Aftershocks dringen aan op een uitbreiding van het blikveld van economen. Naast economische groei, moet ook gekeken worden naar factoren als welzijn, duurzaamheid, gezondheid en opleiding. Deze zaken zijn niet zo makkelijk meetbaar als de groei van het nationaal inkomen, maar het zou vreemd zijn als we ons daarom maar beperken tot het BNP. Het zou ons bovendien in een mum van tijd in een nieuwe crisis storten.

Als de regering kiest voor een bredere blik en naast economische groei ook kijkt naar welzijn en duurzaamheid, dan kan dat ertoe leiden dat het BNP iets afneemt. In ruil daarvoor krijg je wel een schoner milieu, betere zorg, meer hoger opgeleiden en kleinere inkomensverschillen. De 24-uurseconomie zal plaatsmaken voor meer ontspanning, maar bovenal komt een eind aan een financieel systeem waarin megabonussen en hyperkapitalisme voorop staan. Het lijkt me een prima opdracht voor een nieuw decennium.

Vier weken voor de gemeenteraadsverkiezingen, ontkom ik natuurlijk niet aan een stemadvies. Uiteraard kunt u daarvoor het best kijken naar de partijen die actief zijn in uw gemeente. Maar daarnaast kunt u zich ook richten op de uitgangspunten van de landelijke partijen. De vraag is dan: kiest u voor meer van hetgeen we de afgelopen twintig jaar hebben gezien? Stem dan op een partij die toen ook aan de macht was. Kiest u voor een nieuwe koers, stem dan op een partij die duidelijk zegt dat de neoliberale orde plaats moet maken voor een sociale en menselijke orde.