Verkiezingen en gevolgen

weblog Bommen ontploffen in Bagdad, maar terug in Koerdistan is alles rustig. Nou ja alles: de komende Iraakse verkiezingen houden de gemoederen ook hier nogal bezig.

Parlementsverkiezingen voor heel Irak op 7 maart – het land staat erdoor op zijn kop. De berichten over aanslagen in Bagdad komen nu bijna dagelijks. Verschillende krachten proberen de Bagdadi’s ervan te overtuigen dat de regering van premier Al-Maliki niet voor veiligheid kan zorgen en dat hij hun steun niet langer verdient.

In Koerdistan is de verkiezingskoorts meer dan een maand voor de verkiezingen ook al toegeslagen. En niet overal even vreedzaam. Het gaat maar om zo'n 50 zetels, maar in feite gaat het om veel meer. Het gaat om politieke wraak. Een van de twee grote partijen, de PUK probeert de stemmen terug te halen die ze bij de Koerdische parlementsverkiezingen van juli verloor aan de nieuwe oppositiepartij, de Change List. De PUK is daardoor in haar thuisbasis Suleymania zelfs gehalveerd.

De strijd gaat niet alleen met woorden en propaganda. Leden van de Change List zijn aangevallen, auto’s in brand gestoken, demonstranten met eisen van de Change List in elkaar geslagen en gearresteerd. De Koerdische regering heeft al aangedrongen op rust. Als gevolg hiervan wordt er in Koerdische steden opeens midden op straat gecontroleerd op wapens. Dat is een vreemde gewaarwording.

Net als de confrontatie met een nieuw Amerikaans/Iraaks checkpoint, op de weg tussen Irbil en Kirkoek. Gezien de verkiezingen zijn de controles rond Kirkoek verscherpt. De Amerikanen opereren daarbij samen met het Iraakse leger, waarin de Koerdische strijdmacht (de peshmerga’s) zijn geintegreerd. Dat is recent, en lijkt het gevolg van een compromis. In ruil voor een Amerikaanse belofte voor langdurige steun aan de Koerden zijn die ermee akkoord gegaan dat de verkiezingen ook in Kirkoek plaatsvinden, en dan wel onder strenge veiligheidsmaatregelen.

Mijn Nederlandse stagiaire Jantine ondervond deze week de gevolgen van dat beleid. Dit is haar verhaal:

,,Madam, what are you doing here?’’ vraagt de volledig bewapende Amerikaanse soldaat met strenge blik. Hij snapt er niks van, wat doet een buitenlandse vrouw alleen in een taxi. Waar is de chauffeur van haar eigen auto, waar is de beveiliging? Ik probeer mijn nieuwe journalistieke vaardigheden op de soldaat toe te passen en ondervraag hem waarom ze eigenlijk hier zijn en waarop ze controleren. Geen antwoord en om mijn grapjes wil hij ook niet lachen.

Samen met een Koerdische collega heb ik een lokale taxi genomen van Erbil naar Suleymania. Halverwege ligt Kirkoek waar de spanningen tussen Arabieren, Koerden en Turkmenen de stad onveilig maken. De Arabieren en Koerden vinden dat het hun stad is, de Turkmenen pleiten voor een onafhankelijke stadsstaat en vragen om erkenning.

Als wij tussen Irbil en Suleymania reizen nemen we, om tijd te besparen, de weg die langs de oliestad loopt. Dit brengt wat risicos met zich mee. Een van de restaurants langs deze weg is in december 2008 opgeblazen tijdens een ontmoeting van afgevaardigden van het PUK relatieburo met een Arabische delegatie uit Hawidja. Bovendien ligt Kirkoek buiten de Koerdische regio en heb ik alleen een verblijfsvergunning voor Koerdistan. Al in februari 2009 heeft het ministerie van binnenlandse zaken aangekondigd dat buitenlanders zonder Iraaks visum in overtreding zijn en gearresteerd kunnen worden. Maar meestal wuiven de Koerdische beambten bij de checkpoint me zonder commentaar door.

Wanneer de taxi het eerste checkpoint bij Kirkuk nadert worden de Amerikaanse pantservoertuigen zichtbaar. De taxichaufeur moppert dat de Amerikanen op wapens en bommen aan het controleren zijn en dat dit zorgt voor veel vertaging.

De eerste Amerikaanse soldaten laten ons vrolijk en lachend door, maar bij het checkpoint worden we er door de Koerdische en Arabische soldaten uitgepikt voor de controle. Ik stap uit de auto om te kijken wat er aan de hand is. Meteen wordt er geschreeuwd dat we daar moeten blijven staan en dan komt de Amerikaanse soldaat op ons af. Of ik een paspoort heb en of ik mee wil komen. Als hij mijn linkermiddelvinger vraagt voor een vingerafdruk en of ik ooit gearresteerd ben geweest, vraag ik me toch af wat deze man nu eigenlijk wil. Hij snapt echt niet wat ik hier doe. Zij hebben zelf geen bewegingsvrijheid en worden overal omringd door beveiliging, ook in Koerdistan, waar wij gewoon ‘s avonds over straat lopen en alleen reizen.

En dan mag ik gaan, nog steeds geen idee waarom ik nu eigenlijk gecontroleerd werd en wat ze daar aan het doen waren. Ik vraag me nog steeds af of hij het zelf wist. De Arabisch vertaler glimlacht nog even en wenst mij een fijne reis.

Een dag later passeer ik hetzelfde checkpoint, zonder gecontroleerd te worden, ook in een taxi. Twee minuten later belt Sam, mijn Koerdische medewerker, vanuit Suleymania. ,,Ze hebben twee Amerikanen gearresteerd in Mosoel. Die hadden geen visum voor Irak. Waar ben je?’’

Ook in Mosoel wordt in verband met de verkiezingen extra gecontroleerd. We hebben geluk gehad, dus. Misschien moeten we maar even niet meer langs Kirkoek reizen.