Rotterdamse celbiologen filmen geboorte bloedstamcel

Celbiologen hebben de geboorteplek van bloedcellen ontdekt. Patiënten met bloedziektes kunnen er op termijn wellicht van profiteren.

Het menselijk lichaam bevat ontelbare rode en witte bloedcellen. Ze vervoeren zuurstof en regelen de afweer tegen ziektes. Al die cellen ontstaan uit voorlopers in het beenmerg: de bloedstamcellen. Maar waar komen die dan weer vandaan?

Celbiologen uit het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam hebben dit raadsel nu opgelost. Dit weekeinde melden ze in vakblad Nature dat bloedstamcellen bij prille embryo’s ontstaan in de aorta: de grote slagader. Uit de vaatwand splitsen zich een paar cellen af, hooguit twee of drie. Die verhuizen via de lever naar het beenmerg. Daar gaan ze alle benodigde bloedcellen produceren.

De onderzoekers hebben het proces met een geavanceerde video-opname vastgelegd in levend weefsel van een muizenembryo. De geboorte van de cellen bleek maar twee uur te duren, terwijl de muis er de rest van zijn leven mee moet doen. Bloedstamcellen worden later niet meer bijgemaakt, voor zover bekend. Ze worden alleen nog korte tijd vermenigvuldigd in de lever. Bij de mens werkt het waarschijnlijk net zo.

De fundamentele vondst kan op termijn grote gevolgen hebben voor patiënten met bloedziektes, zoals leukemie. Nu krijgen die vaak een beenmergtransplantatie, met daarin nieuwe stamcellen van een donor. Maar dan moet er wel een passende donor voorhanden zijn. Ook kunnen gevaarlijke complicaties optreden, want sommige donorcellen vallen het weefsel van de patiënt aan.

Met de Rotterdamse ontdekking komen wetenschappers dichterbij de mogelijkheid om zelf bloedstamcellen te kweken. Als dat lukt, worden donoren overbodig. De cellen zouden dan eenvoudig gemaakt kunnen worden uit weefsel van de patiënt zelf: de perfecte match. Dat beloven althans Amerikaanse onderzoekers, die in dezelfde editie van Nature melden dat ze voor het eerst bloedstamcellen hebben zien ontstaan bij zebravisjes, ook in de aorta.

Hoofdonderzoekster Catherine Robin wil geen al te grote beloftes doen. „Tot nog toe lukte het niet om bloedstamcellen te kweken in het lab. Nu we weten dat ze uit de wand van een bloedvat ontstaan, kunnen we ze misschien proberen te kweken in een driedimensionale omgeving die lijkt op een bloedvat. Maar we hebben nog een lange weg te gaan.”

Vóór Robin en collega’s had niemand ooit de geboorte van bloedstamcellen waargenomen, doordat die diep in het lichaam plaatsvindt.