Menselijke fout of moedwil?

Weer ligt het IPCC onder vuur. Na Climategate is het nu Himalayagate dat de geloofwaardigheid van het klimaatpanel van de Verenigde Naties aantast. De wetenschap staat nog wel overeind, maar het imago ligt aan diggelen.

’Gletsjers trekken zich in de Himalaya sneller terug dan in de rest van de wereld en als deze trend doorzet, is de kans erg groot dat ze in 2035 zijn verdwenen, als de aarde in het huidige tempo blijft opwarmen. Hun totale oppervlak zal waarschijnlijk krimpen van de huidige 500.000 vierkante kilometer naar 100.000 vierkante kilometer in 2035.”

Vanwege deze alinea is het IPCC, de klimaatcommissie van de VN, de afgelopen weken zwaar onder vuur komen liggen. Ze stond in het vierde vuistdikke voortgangsrapport uit 2007 van Werkgroep II (zie kader). De alinea bevat grove fouten. Zo gedragen de gletsjers in de Himalaya zich niet wezenlijk anders dan elders in de wereld. Om in 2035 te kunnen verdwijnen moet hun smelttempo met een factor 25 omhoog –fysisch gezien onmogelijk. Hun totale oppervlakte bedraagt nu niet meer dan 33.000 vierkante kilometer.

De vraag is: hoe zijn zulke fouten in het rapport geslopen? Het rapport noemt een studie van het WWF, het internationale Wereld Natuur Fonds, als bron voor de alinea en die studie zou weer gebaseerd zijn op een interview in het populair-wetenschappelijke tijdschrift NewScientist.

Maar in dat interview komen al die getallen niet voor. Waarschijnlijker is het dat een internetartikel van 30 april 1999, ’Down to Earth’ van journalist Mridula Chettri, aan de basis van de WWF-studie stond. Daarin zijn alle bovengenoemde zinnen letterlijk terug te vinden. Het zijn citaten uit een studie van de (respectabele) International Commission on Snow and Ice.

Maar Chettri heeft onzorgvuldig zitten knippen en plakken. Meest in het oog springende fout: die ineenkrimping van 500.000 naar 100.000 vierkante kilometers sloeg op alle gletsjers in de wereld samen en werd volgens de studie niet in 2035, maar in 2350 bereikt.

Eigenlijk had het WWF-rapport niet als bron mogen fungeren; het voldoet niet aan de strenge regels van het IPCC. Vervolgens had dat, net als de fouten over de Himalaya-gletsjers, moeten worden opgemerkt in de beoordelingsrondes.

Er is wel kritiek geuit, al is die niet fundamenteel afwijzend. Een wetenschapper wijst er bijvoorbeeld op dat in deze alinea de gletsjers in 2035 eerst helemaal verdwijnen en dan voor het grootste deel. De kritiek heeft geen invloed gehad op de tekst, alleen wordt pas in de definitieve versie het WWF-rapport als bron vermeld.

Opvallend is wel dat de alinea aanvankelijk ook in de ’Samenvatting voor Beleidsmakers’ staat –de versie van 23 pagina’s die iedereen leest. In de week voorafgaand aan de publicatie van de rapporten wordt over die samenvatting druk gesteggeld, en destijds is onder druk van de Indiase regering de alinea weer geschrapt uit de samenvatting –wegens ’te mager wetenschappelijk bewijs’.

In kleine kring rommelt de kwestie nog een tijdje door, om aan de vooravond van de klimaattop in Kopenhagen weer volledig op te borrelen. Begin november brengt de Indiase regering een rapport uit dat de IPCC-conclusie over de gletsjers van de Himalaya weerspreekt. De opperste baas van het IPCC, de Indiër Rajendra Pachauri, werpt de kritiek verre van zich. Het onderzoek van zijn regering is onvoldoende onderbouwd, vindt hij. „Voodoo science”, noemt hij het zelfs. Pikant detail: TERI, het onderzoeksinstituut van Pachauri, heeft flink wat geld binnengehaald voor onderzoek naar gletsjers in de Himalaya, gebaseerd op die foute IPCC-bewering,

Pas als de kritiek aanzwelt –en Kopenhagen achter de rug is– draait Pachauri bij. Op 20 januari brengt het IPCC een verklaring uit: „Er stond een mager onderbouwde bewering over de Himalaya-gletsjers in ons rapport (...) De kwestie demonstreert dat de kwaliteit van de rapporten afhangt van een absolute trouw aan onze standaard.”

De procedures zijn dus volgens het IPCC afdoende maar hebben in dit geval gefaald. Een menselijke fout, die bij zo’n dik rapport niet te vermijden valt? Of een moedwillige actie? De auteur van de betreffende paragraaf, de Indiër Murari Lal, beweerde vorige week in de Britse Daily Mail dat „het was blijven staan om de politieke druk op de wereldleiders op te voeren”. Later bestreed hij fel zoiets gezegd te hebben, wat weer werd ontkend door de journalist die hem had geïnterviewd. Die overigens weer een reputatie heeft als het gaat om onzorgvuldig citeren.