Jezelf virtueel opheffen

Niets makkelijker dan een profiel aanmaken op een netwerksite. Maar hoe kom je er weer van af? Met de Suicide Machine.

Meer dan 70 procent van de Nederlandse internetgebruikers deelt inmiddels via Hyves, Facebook, Twitter, of een van de kleinere profielsites hun foto’s, filmpjes en gemoedstoestand met online vrienden. Met het beantwoorden van een paar eenvoudige persoonlijke vragen heb je dag en nacht toegang tot oneindig sociaal verkeer. Met oneindig veel mensen. Maar wat als je daar geen zin meer in hebt?

’Er moet een vergissing in het spel zijn...’ mailt Hyves als je aangeeft je profiel te willen verwijderen. Facebook toont je foto’s van online vrienden met de boodschap dat ze je zo zullen gaan missen. Zelfs als je ongevoelig bent voor die emotionele chantage blijkt het opheffen van je profiel eigenlijk onmogelijk.

Je kunt het deactiveren maar je foto’s, berichten en persoonlijke informatie blijven gewoon online bestaan en zijn nog altijd te vinden via zoekmachines als Google.

Wie echt van zijn virtuele zelf verlost wil worden kan sinds kort terecht bij de Suicide Machine, een applicatie waarmee je met een muisklik digitale zelfmoord pleegt. De machine, ontworpen door het medialab van Rotterdams kunstenaarscollectief WORM, vernietigde sinds haar voltooiing in december 2009 meer dan 1750 profielen. 100.000 mensen werden ’ontvriend’, 250.000 ’tweets’ (berichten op Twitter) verwijderd. Duizenden mensen staan nog virtueel in de rij om hun eigen profiel te ’vermoorden’.

„Het idee ontstond tijdens een nieuwjaarsborrel”, vertelt Walter Langelaar, projectleider van het medialab van WORM en een van de drie ontwerpers van de machine. „We organiseerden een ’web 2.0 suicide night’. Al onze contacten werden uitgenodigd om weer eens gewoon ouderwets aan de bar te komen hangen en live te praten. In de ruimte stonden computers waarop je je profiel kon opheffen. Deze avond leidde tot het idee voor de Suicide Machine, die was eigenlijk bedoeld als ludieke actie.”

Inmiddels kan de ’ludieke actie’ rekenen op wereldwijde bekendheid. Facebook, MySpace en LinkedIn blokkeerden de site en CNN, BBC, de Amerikaanse krant USA Today en weekblad Time besteedden er aandacht aan. Suicidemachine.org heeft nu zo’n 25.000 unieke bezoekers per dag.

„Het raakt het belangrijke thema van privacy”, verklaart Langelaar de hype rondom het project. De blokkades zijn sinds een aantal dagen omzeild. „Die netwerksites zijn er enorm bij gebaat zoveel mogelijk informatie van hun gebruikers te bewaren. Hoe meer informatie ze hebben hoe interessanter ze zijn voor adverteerders en marketeers. Mensen realiseren zich vaak niet dat ze via hun profiel heel direct aan het werk zijn voor zo’n bedrijf. Elke bit die verdwijnt kost de netwerksite geld, zelfs als je je profiel opheft is Facebook nog gerechtigd je achtergebleven informatie te gebruiken voor consumer targeting, dat is toch idioot?”

Na het opgeven van je inlogcode verwijdert de Suicide Machine stuk voor stuk alle data op je profiel. Een intensieve klus, met een man die 1200 Facebook-vrienden had was de server een halve dag bezig. Na je virtuele zelfmoord, die onomkeerbaar is, ben je alleen nog terug te vinden op de site van het kunstenaarscollectief waar je je ’laatste woorden’ kunt achterlaten.

„Een nachtmerrie voor profielsites”, noemt Joran Polak het project. Volgens Polak, hoofdredacteur van security.nl, een website over digitale beveiliging en privacy gerelateerde onderwerpen, zullen applicaties als de Suicide Machine binnenkort onderdeel worden van de online netwerkcultuur. „Mensen gaan zich langzaam maar zeker realiseren hoeveel informatie ze wel niet hebben prijs gegeven. Adverteerders kunnen alles zien, maar ook verzekeraars, stalkers, werkgevers en criminelen. Het probleem is dat de informatie niet meer van jou is. Je geeft jezelf uit handen. Vanuit dat besef zal de behoefte naar dit soort initiatieven groeien.”

Privacy gevoeligheid is niet de enige reden waarom mensen de hand aan hun virtuele zelf slaan. Ook irritatie om verspilde tijd, zegt Langelaar, wordt als motivatie opgegeven. „Ik ben niet tegen Facebook of Twitter, die nieuwe vorm van communicatie kan heel handig zijn, maar er zit ook erg veel nutteloos tijdverdrijf in. De spelletjes, de tweets, dat is de core business van die bedrijven, want ze willen je zo lang mogelijk op de pagina houden. Er zijn mensen die alleen al ontzettend veel tijd kwijt zijn met het continu checken van de status van hun vrienden. Als je alles opheft houd je dus enorm veel tijd over om aan nuttige dingen te besteden.”

De Suicide Machine sluit in dat opzicht goed aan bij de trend van ’ontvrienden’ (het verbreken van online vriendschappen) die vorig jaar door het Belgische onderzoeksbureau Trend Wolves in kaart werd gebracht. Volgens Tom Palmaerts, trendwatcher bij het bureau, zijn steeds meer jongeren de profielsites af en toe beu. Ze worden kieskeuriger in het accepteren van vrienden en nemen soms een ’e-vakantie’ waarin ze zich even afsluiten voor het net.

Palmaerts: „De sociale netwerken worden volwassen. We zijn met zijn allen online gegaan en nu worden we reflectiever. De Suicide Machine past goed in die ontwikkeling. Mensen willen meer controle. Uiteindelijk zal er dus ook meer discussie komen over hoe je verwijderd wordt.”

Massale virtuele zelfmoord ziet Palmaerts niet zo snel gebeuren. De profielsites, zegt hij, hebben heel ingrijpend het idee van vriendschap veranderd en daar stappen we niet zomaar van af. Wel verwacht hij dat een groep zeer fanatieke sociale netwerkers de machine zal gebruiken om een statement te maken.

„Mensen die voor hun gevoel te ver zijn gegaan, die veel te veel hebben blootgegeven. Het is misschien een kleine groep, maar wel een groep die krachtig is op het gebied van netwerken. Uit Brits en Amerikaans onderzoek blijkt overigens dat de echte ’cool kids’ hun profielen alweer verlaten. Maar de grote massa zal waarschijnlijk gewoon vaker een e-vakantie nemen.”

Zolang er geen andere Suicide Machines worden ontwikkeld, zal het project een druppel op een gloeiende plaat zijn, zegt Walter Langelaar.

Dat vindt hij niet erg, hij is in eerste plaats kunstenaar en geen activist. Maar inmiddels is in Nederland de website ’zelfmoordmachine.nl’ onder constructie en zag in Rusland ’unVKontakte’ het licht, een op de Suicide Machine geïnspireerde site die zich richt tegen Vkontakte, de Russische kloon van Facebook.

Langelaar: „Het blijft allemaal erg relatief in vergelijking tot de honderden miljoenen profielgebruikers, maar het feit dat de profielsites zo heftig op ons reageren zegt wel iets. Blijkbaar zijn ze toch bang voor het grote idee erachter.”